İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme / John Locke

İlk baskısı 1690 yılında yapılan İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme yüzyıllar boyunca Batı felsefesinin başyapıtlarından biri olma niteliğini korumuştur. Bilgilerin kaynağının deney ve duyumlar olduğunu, ruhun da bunlara dayanarak düşünceyi geliştirdiğini ileri süren Locke’un felsefesi Descartes’ın doğuştan idelerini reddeden duyumcu bir maddeciliktir. John Locke, Deneme ile ardılı olan İngiliz filozoflarının üzerine çıkabileceği bir temel kurmuştur. Batı felsefesini Aristoteles´den bu yana hiç olmadığı kadar duyarlı ve açık hale getirmiş ve İngiliz felsefesine o günden bu güne pek değişmemiş olan bir deneysel bakış açısı sağlamıştır.Düşünürlerin teknik olarak en yeteneklisi değildi belki, anlatımı açık ve duru olmasına rağmen bazı yerlerde karmaşıktır; fakat kesin bir biçimde, ardından gelen felsefe, doğal bilimler, bilgi kuramı, psikoloji ve dilbilimin izleyeceği sağlam bir yol açmıştır. Felsefeyi Aristoteles´e körü körüne bağlılıktan ve söz oyunlarından kurtaran Locke olmuştur: Avrupa´nın uç noktasında, insanlara Tanrı´nın onlara vermiş olduğu aklı kullanmalarını öğütlemiştir. Deneme Aydınlanma´ya bir geçittir; onyedinci yüzyıl bilimcilerinin deneylerini niteleyen akılcı ve gerçekçi tavrın felsefi olarak saygınlık kazanmasını sağlamıştır.Locke´un siyasi yazıları nasıl Whig önderlerinden Fransız filozoflarına ve Amerika´nın kurucu atalarına dek birçok kişiyi etkilediyse, Deneme´si de çağdaşlarına, zihinleriyle evrenin işleyişini kavramaya nasıl ve hangi kesinlikle yoğunlaşabileceklerini gösterdi. Yayımlandığı günden bu yana ateşli tartışmalara neden olan bu temel kitabı değerli felsefecimiz Vehbi Hacıkadiroğlu ’nun özenli çevirisiyle sunuyoruz.