İsyan Çağında Teolojinin Sözü: Din, Liberalizm, Sosyalizm

Juan Donoso Cortés’in bu eseri, onun olgunluk döneminin en berrak metinlerinden oluşur. Cortés bu sayfalarda modern dünyanın fikrî ve siyasi temellerini sorgular; on dokuzuncu yüzyıl Avrupası’nın hızla sekülerleşen zihniyetine karşı, siyaseti teolojiden koparan her yaklaşımın insanı ve toplumu derin bir krize sürüklediğini savunur. Ona göre liberalizm ve sosyalizm, kurtuluş vaat eden ideolojiler değil; insanın Tanrı’dan kopuşunun farklı tezahürleridir. İnancın terk edildiği noktada ise özgürlük, yerini anarşi ve zorbalığa bırakır. Bugün Donoso Cortés’i okumayı önemli kılan, modernliğe yönelttiği bu köklü sorgulamadır. Elinizdeki metin bir Katoliklik savunusu değildir, inancın toplum hayatındaki kurucu rolünü merkeze alan bir muhasebedir. Tanzimat’tan bu yana süregelen devlet-din gerilimi ve modernleşme tecrübesi, Donoso’nun düşüncesiyle okunduğunda yeni bir anlam kazanır. Onu okumak, Batı’ya ait bir fikri ithal etmekten ziyade, modernliğe karşı duruşumuzu yeniden düşünmek anlamına gelir. Zira Cortés’in uyarısı bugün hâlâ geçerlidir: “İnsan Tanrı’yı unuttuğunda, yeni putlar üretir ve sonunda onlara teslim olur.”