Kuran’ı Yeniden Okumak 2

Başlangıçta söz vardı — ama söz yetmedi. Tanrı konuştu; elçiler gönderdi. Söz taşlara kazındı, derilere yazıldı. Vahiy, dilin omuzlarına yüklendi — çünkü insan dünyaya dil aracılığıyla tutunuyordu ve Tanrı, insanı tam da onun tutunduğu yerden yakalamak istedi. Ama sonuç değişmedi. Aynı söz farklı ağızlarda başka başka anlamlara büründü. Aynı kelâm tahtlar kurdu, aynı kelâm o tahtları yerle bir etti. Söz çoğaldıkça hakikat berraklaşmadı; parçalandı. Çünkü din, çoğu zaman Tanrı’yı anlatmadı — Tanrı adına konuşmayı öğretti. Her kelime yeni bir yorum doğurdu, her yorum yeni bir otorite kurdu. Kelime kutsallaştıkça Tanrı geri çekildi. Sorun tam da budur: Tanrı, kelimeye fazla güvendi. Ve tam bu teşhisin ortasında, dinler tarihinin en sarsıcı iddiası yükselir: Kelime yetmedi. Kelime beden oldu. Hristiyan anlatı tam burada sözü keser; Tanrı artık yalnızca konuşmaz, görünür olur. Ama Kuran, tam bu aşamada durur. İsa’yı “Allah’ın kelimesi” ve “O’ndan bir ruh” olarak tanımlar; ama Tanrı olarak tanımlamaz. Kelâm yüce olsa da tahtta değildir artık. Kuran’da Tanrı konuşur, ama kelimelerin ardına gizlenir; söyler, ama söylediğinin tamamını göstermez. Apaçık olduğunu ilan eden metin, en derin sırlarını her kelimeye yüklediği birden çok anlam sembolünün labirentine gömer. İşte bu kitap, tam bu fay hattında yürür. Besmelenin yapısını parçalara ayırır; Rahman ile Rahîm’in iki ayrı ontolojik boyut olduğunu gösterir. Hurûf-u Mukattaa’nın on dört harfini on dört havariyle ilişkilendirir. “Ulû’l azm” tamlamalarının gizli muhataplarını, veli-vâris-vasi-vekil sıfatlarının İsa’nın rolleriyle örtüşmesini, Hû-Allah vekillik ilişkisini ve Kün-Qâle–Qlu üçlüsünü Logos’un halkaları olarak okur. Ne savunmadır bu ne saldırı — susturulamayan bir ihtimalin peşinde yürüyen bir teşhistir.