Canikurbânîler: Moğollardan Timurlulara Bir Emîr Ailesi

Canikûrbânîler-Moğollardan Timurlulara Bir Emîr Ailesi isimli bu eser; bir rivâyete göre bir emirin oğlunun, bir rivâyete göre ise fakir bir ailenin çocuğu olduğu için kıtlık zamanında bir parça sığır etine satılan, satıldığı yerde yeteneği ve aldığı eğitim ile Moğol ülkesinde kariyer basamaklarını hızla çıkarak ülkenin batısına sivil vâli olarak atanan emîr ve noyan rütbesindeki Argun Aka (Ağa) ile onun soyundan gelenlerin hikâyesidir.

Emîr Argun Aka kısa zamanda Büyük Moğol İmparatorluğu’nun önde gelen devlet adamları arasına girdi. Bu yükselişini, oğulları Emîr Nevrûz ve Emîr Lekzi İlhanlı ailesine damat (küregen) olmakla daha da arttırdılar. Gâzân Han’ın Müslüman olmasında ve tahta çıkmasında etkin rol oynayan Emîr Nevrûz, Ceyhun’dan Dicle’ye kadar İlhanlıların hükümdardan sonra tek yetkili yöneticisi oldu. Ancak kısa bir süre sonra bu gücü emîrleri ve hükümdarı rahatsız edince Memlûklerle iş birliği yapıp hükümdarı öldüreceği komplosuyla Gâzân Han, onun ve tüm yakınlarının görüldükleri yerlerde derhal öldürülmelerini emretti.

Aile ve yakınlarının çoğu öldürülen Emîr Nevrûz, Kert hükümdarı Melik Fahreddîn’e sığındıysa da İlhanlılara teslim edilerek öldürüldü ve kafası da ibret olsun diye Bağdat’taki bir kapıda günlerce asılı kaldı. Emîr Argun Aka’nın soyundan gelenlerden bazıları Gâzân Han’ın tüm aileye yönelik ölüm fermanından kurtulmayı başardılar. Zaman içerisinde aileye Canikûrbânîler denmeye başlandı.

Ölüm fermanının ardından aile, bir süre sessizliğe gömülse de Emîr Argunşâh Canikurbânî’nin önderliğinde Horasan’ın kuzeyinde yeniden etkin konuma geldi. Toga Timur Han’ın hükümdarlığı döneminde etkinlikleri daha da arttı. Emîr Argunşâh’tan sonra yerine geçen oğlu Emîr Muhammed Bey Canikurbânî aileyi ata yurdunda bir süre daha bir arada tutmayı başardı. Onun ölümünden sonra kardeşi Emîr Ali Bey Canikurbânî’nin ailenin hâkimiyeti altındaki alanları elde tutma çabaları sonuç vermedi. Diğer tüm yerel güçler gibi Canikûrbânîler de Emîr Timur fırtınasının önünde duramayarak ortadan kalktılar.