MAKRO İKTİSADA GİRİŞ

İÇİNDEKİLER TABLO VE ŞEKİL DİZİNİ .............................................................................................. IX GRAFİK DİZİNİ ................................................................................................................ X ÖNSÖZ .......................................................................................................................... XIII 1. GİRİŞ ............................................................................................................................. 1 1.1 İktisat Nedir ? ........................................................................................................... 1 1.2 Başlıca İktisat Okulları ............................................................................................. 5 1.3 Makro İktisat ve İlgi Alanındaki Konular ................................................................. 7 2. MAKRO İKTİSADİ BÜYÜKLÜKLERİN ÖLÇÜLMESİ – I................................... 9 2.1 GSYİH Nedir ve Nasıl Tahmin Edilir ? .................................................................... 9 2.2. GSYİH Tahmin Yöntemleri .................................................................................. 12 2.2.1. Üretim (katma değer) Yöntemi ...................................................................... 12 2.2.2. Harcamalar Yöntemi ...................................................................................... 14 2.2.3. Gelirler Yöntemi ............................................................................................ 17 2.3.GSYİH ile İlgili Büyüklükler ................................................................................. 18 2.4. GSYİH’nin Hesaplanmasında Karşılaşılan Güçlükler ........................................... 20 2.5. Kişi Başına GSYİH ............................................................................................... 21 2.6. Döviz Kuru Yaklaşımına Göre Kişi Başına GSYİH .............................................. 22 2.7. Satın Alma Gücü Yaklaşımına Göre Kişi Başına GSYİH ..................................... 23 2.8. Konjonktürel Dalgalanmalar ................................................................................. 24 2.9. Gelir Dağılımı ........................................................................................................ 26 2.9.1. Kişisel Gelir Dağılımı .................................................................................... 27 2.9.2. Fonksiyonel Gelir Dağılımı ........................................................................... 31 3. MAKRO İKTİSADİ BÜYÜKLÜKLERİN ÖLÇÜLMESİ - II ................................ 33 3.1. İstihdam ve İşsizlik ................................................................................................ 33 3.2. Türkiye Ekonomisinde Başlıca İşgücü Göstergeleri .............................................. 36 3.3. İşsizlik Türleri....................................................................................................... 41 3.3.1.Yapısal İşsizlik ................................................................................................ 41 3.3.2. Friksiyonel İşsizlik ......................................................................................... 41 3.3.3.Konjonktürel İşsizlik ....................................................................................... 42 3.3.4. Teknolojik İşsizlik ......................................................................................... 43 3.3.5. Mevsimlik İşsizlik .......................................................................................... 44 3.3.6. Gizli İşsizlik ................................................................................................... 44 3.4. Türkiye Ekonomisinde İşsizliği Etkileyen Unsurlar .............................................. 45 4. MAKRO İKTİSADİ BÜYÜKLÜKLERİN ÖLÇÜLMESİ – III ............................. 47 4.1. Enflasyon Nedir ? Nasıl Ölçülür ? ......................................................................... 47 4.1.1. Tüketici Fiyatları Endeksi .............................................................................. 49 4.1.2. Üretici Fiyatları Endeksi ................................................................................ 51 4.1.3. GSYİH Deflatörü ........................................................................................... 51 4.2 .Enflasyon Türleri ................................................................................................... 53 4.2.1.Talep Enflasyonu ............................................................................................ 54 4.2.2.Maliyet Enflasyonu ......................................................................................... 54 4.2.3.Yapısal Enflasyon ........................................................................................... 55 5. MAKRO İKTİSADİ BÜYÜKLÜKLERİN ÖLÇÜLMESİ – IV .............................. 57 5.1. Ödemeler Dengesi ................................................................................................. 57 5.1.1.Cari İşlemler Hesabı ....................................................................................... 58 5.1.2.Sermaye Hesabı .............................................................................................. 60 5.1.3.Finans Hesabı .................................................................................................. 60 5.1.4.Rezerv Varlıklar Hesabı .................................................................................. 64 5.1.5. Net Hata ve Noksan Hesabı ........................................................................... 64 5.2. Türkiye’nin Ödemeler Dengesi ............................................................................. 65 6. NEOKLASİK MAKRO MODEL .............................................................................. 69 6.1. Neoklasik Emek Piyasası Analizi .......................................................................... 70 6.2. Neoklasik Üretim Fonksiyonu ............................................................................... 74 6.3. Neoklasik Toplam Arz Fonksiyonunun Türetilmesi .............................................. 75 6.4. Say Yasası ............................................................................................................. 77 6.5. Ödünç Verilebilir Fonlar Teorisi ........................................................................... 78 6.6. Neoklasik Mübadele Özdeşliği ve Paranın Miktar Kuramı .................................. 79 7. BASİT KEYNESÇİ MODEL ..................................................................................... 81 7.1. Keynesçi Gelir-Harcama Modelinde Denge Hasıla Düzeyinin Belirlenmesi ....... 83 7.2. Tüketim ve Tasarruf Fonksiyonu ........................................................................... 85 7.2.1. Tüketim ve Tasarrufları Gelir Dışında Etkileyen Unsurlar ............................ 88 7.2.1.1. Tüketicilerin Fiyatlar ve Gelir Düzeyi Hakkında Bekleyişleri ............... 88 7.2.1.2. Faiz Oranı ve Krediye Ulaşılabilirliğin Tüketime Etkisi ........................ 89 7.2.1.3. Hane Halklarının Servetindeki Değişmelerin Tüketim ve Tasarrufa Etkisi ...................................................................................................... 89 7.3. Otonom Yatırımların Modele Dâhil Edilmesi ....................................................... 89 7.3.1. Otonom Harcamalardaki Değişme ve Çarpan ................................................ 91 7.3.2. Yatırımların Uyarılmış Olması Durumunda Çarpan ve Hızlandıran ............ 92 7.4. Kamu Kesiminin Modele Dâhil Edilmesi .............................................................. 93 7.4.1. Bütçe Açığı ve Vergilerin Gelire Bağlı Olması Durumunda Denk Bütçe Çarpanı ..................................................................................................................... 97 7.5. Gelir–Harcama Modeline Dış Ticaretin Dâhil Edilmesi ........................................ 98 7.5.1. Dış Ticaret Çarpanlarının Türetilmesi ......................................................... 101 7.6. Deflasyonist Açık ................................................................................................ 101 7.7. Enflasyonist Açık ................................................................................................ 102 8. KEYNESYEN IS-LM MODELİ .............................................................................. 105 8.1.Mal Piyasası ve IS Fonksiyonunun Türetilmesi ................................................... 105 8.2. Para Piyasası ve LM Fonksiyonunun Türetilmesi ............................................... 109 8.3. IS-LM Modelinde Para ve Maliye Politikalarının Etkinliği ............................... 116 9. MUNDELL - FLEMİNG MODELİ VE BP FONKSİYONUNU TÜRETİLMESİ ......................................................................................................... 121 9.1. BP Fonksiyonunun Eğimi .................................................................................... 123 9.2. BP Fonksiyonunda Kaymalar .............................................................................. 124 9.3. IS-LM-BP Modelinde Eşanlı İç ve Dış Denge .................................................... 126 9.4. IS-LM-BP modelinde Tam Sermaye Hareketliliği ve Esnek Kur Rejiminde Maliye ve Para Politikasının Etkinliği ................................................................ 127 9.5. IS-LM-BP Modelinde Tam Sermaye Hareketliliği ve Sabit Kur Rejiminde Maliye ve Para Politikasının Etkinliği ................................................................ 129 9.6. İmkânsız Üçleme ................................................................................................. 131 10. PHİLLİPS EĞRİSİ, STAGFLASYON VE MONETARİST YORUMLAR ...... 133 10.1. Phillips Eğrisi .................................................................................................... 133 10.2. Beklentiler Eklenmiş Phillips Eğrisi .................................................................. 134 11. TOPLAM ARZ (AS) TOPLAM TALEP (AD) ANALİZİ ................................... 139 11.1. Toplam Talep ..................................................................................................... 139 11.1.1. Toplam Talep Eğrisinin Elde Edilişi .......................................................... 139 11.1.1.1. Reel Balans Etkisi .............................................................................. 141 11.1.1.2. Faiz Oranı Etkisi ................................................................................ 141 11.1.1.3. Uluslararası İkame Etkisi ................................................................... 142 11.1.2. Dışsal Faktörler Nedeniyle Toplam Talebin Değişmesi ............................ 143 11.1.2.1. İktisat Politikasındaki Değişmeler...................................................... 143 11.1.2.2. İktisadi Aktörlerin Bekleyişlerindeki Değişiklikler ........................... 144 11.1.2.3. Dış Âlemdeki Değişmeler .................................................................. 144 11.1.2.4. Toplam Servetteki Değişiklikler ........................................................ 145 11.1.2.5. Talep Şokları ...................................................................................... 145 11.2. Toplam Arz ........................................................................................................ 146 11.2.1. S. Fisher’in Yapışkan Ücret Modeli........................................................... 147 11.2.2. R. Lukas’ın Firma Yanılma Modeli ( Lukas Arz Eğrisi) ........................... 148 11.2.3. Dışsal Faktörler Nedeniyle Toplam Arzın Değişmesi ............................... 150 11.2.3.1. Girdi Fiyatlarındaki Değişmeler ......................................................... 150 11.2.3.2. Teknoloji ve Emek Verimliliğinde Değişmeler ................................. 150 11.2.3.3. Üreticilerin Geleceğe İlişkin Bekleyişlerindeki Değişmeler .............. 151 11.2.3.4. Sermaye Ve Emek Stokundaki Değişmeler ....................................... 151 11.2.3.5. Arz Şokları ......................................................................................... 151 11.3. Toplam Arz ve Talep Dengesi ........................................................................... 152 11.3.1. AS-AD Modelinde Toplam Arzın Artması ................................................ 153 11.3.2. AS-AD Modelinde Toplam Talebin Azalması........................................... 154 12. PARA TALEBİ VE PARA ARZI .......................................................................... 157 12.1. Paranın Tanımı, Özellikleri ve İşlevleri ............................................................. 157 12.2. Para Talebi ......................................................................................................... 160 12.2.1. Neoklasik Para Talebi Kuramı ................................................................... 160 12.2.1.1. Yale- Fisher Yaklaşımı....................................................................... 160 12.2.1.2. Cambridge Yaklaşımı ......................................................................... 161 12.2.2. Keynes’in Para Talebi Yaklaşımı .............................................................. 162 12.2.2.1. İşlemler Güdüsüyle Para Talebi ......................................................... 162 12.2.2.2. İhtiyat Güdüsüyle Para Talebi ............................................................ 163 12.2.2.3. Spekülasyon Güdüsüyle Para Talebi .................................................. 164 12.2.3. Baumol – Tobin Para Talebi Yaklaşımı ..................................................... 165 12.2.4. Monetarist Para Talebi Teorisi ................................................................... 167 12.3. Para Arzı ............................................................................................................ 169 12.3.1. TCMB Para Arzı Tanımları ....................................................................... 170 12.3.2. Kaydî Para Çarpanı .................................................................................... 171 12.3.3. Parasal Taban Çarpanı ............................................................................... 173 12.3.4. Para Arzının Belirleyicileri ........................................................................ 174 12.3.5. Para Arzının İçselliği / Dışsallığı ............................................................... 175 12.3.6. Merkez Bankası ve Para Tabanı ................................................................. 176 KAYNAKÇA ................................................................................................................. 181