Çevrekırım

Muhammet Hamza Ünal tarafından kaleme alınan ve Filiz Kitabevi etiketiyle yayımlanan Çevrekırım (Ecocide), küresel iklim krizinin ve kontrolsüz endüstriyel tahribatın zirveye ulaştığı modern dünyada, çevre hukukunun en radikal ve dinamik alanını oluşturan "çevrekırım" suçunu uluslararası ceza hukuku perspektifinden ele alan öncü bir araştırma-inceleme eseridir. Kitap; insan-merkezci (anthropocentric) geleneksel hukuk felsefesinden doğanın haklarını savunan çevre-merkezci (ecocentric) ve canlı-merkezci (biocentric) modern çevre etiğine geçiş sürecini anayasal ve uluslararası normlar düzleminde titizlikle analiz etmektedir. Eserin ilk bölümünde, 1972 Stockholm Bildirisi'nden Rio Konferansı'na kadar uzanan uluslararası çevre hukukunun tarihsel gelişimi ele alınmakta; önleme, ihtiyatlılık, kirleten öder ve ortak ama farklılaştırılmış sorumluluk gibi temel ilkeler çevre hakkının yaşam ve sağlık haklarıyla olan ilişkisi bağlamında tahlil edilmektedir. Devletlerin uluslararası hukuka aykırı ya da aykırı olmayan tehlikeli faaliyetlerinden doğan sınıraşan zararlardan sorumluluğu incelenirken, mevcut uluslararası düzenlemelerin ve cezai yaptırımların Deepwater Horizon gibi devasa çevre felaketleri karşısında neden yetersiz kaldığı somut verilerle ortaya konmaktadır. İkinci bölüm, kitaba adını veren "Çevrekırım" müessesesinin kavramsal ve yasal çerçevesine ayrılmıştır. Vietnam Savaşı'ndaki ilk görünümlerinden BM sözleşme taslaklarına uzanan tarihsel sürecin ardından, doktrindeki en güncel uluslararası tanım ve yasa teklifleri mercek altına alınmaktadır: Bağımsız Uzman Heyeti (Independent Expert Panel) Önerisi: Suçun maddi ve manevi unsurları, fail kapsamı, hukuka aykırılık/keyfilik kriterleri, tüzel kişilerin cezai sorumluluğu ile hibrit hukuki-cezai yaptırım modelleri. Polly Higgins Önerisi: Çevrenin "barışçıl yararlanma" hakkı çerçevesinde mutlak koruma altına alınması ve suçun unsurları. Diğer Öncü Yaklaşımlar: Promise Institute (UCLA), Laurent Neyret, Mark Allan Gray ve Robert A. Falk tarafından geliştirilen uluslararası çevrekırım suç taslaklarının karşılaştırmalı analizi. Kitabın en dikkat çekici ve özgün yönlerinden biri olan üçüncü bölümde ise teorik altyapı iki büyük Vakıa Analizi (Case Study) ile test edilmektedir. Savaş Zamanı Senaryosu olarak Gazze’deki su kaynaklarının, atık yönetimi altyapısının ve hava/toprak kalitesinin askeri harekatlarla tahrip edilmesi; Barış Zamanı Senaryosu olarak ise Brezilya (Amazon Ormanları) örneği, hem mevcut Roma Statüsü hem de Bağımsız Uzman Heyeti ve Polly Higgins’in suç tanımları ekseninde simüle edilerek hukuki bir muhakemeye tabi tutulmaktadır. Geniş kaynakça desteği, sistematik içindekiler yapısı ve uluslararası suç teorisine getirdiği yenilikçi bakış açısıyla bu nitelikli çalışma; uluslararası ceza hukuku akademisyenleri, çevre avukatları, insan hakları savunucuları, devletler hukuku uzmanları ve küresel çevre politikaları üzerine çalışan araştırmacılar için birinci elden, güncel ve rehber niteliğinde bir başvuru kaynağıdır. Eser, Albatros Kitap’ın akademik hukuk ve çevre çalışmaları seçkisinde yer almaktadır.