Türkçe Öğrenelim

ÖNSÖZ Öğrencilerimize sunulan “TÜRKÇE ÖĞRENELİM” kitabının 5.Baskısı 1979-2005 yıllarında İstanbul Üniversitesi, 2006-2021’de Galatasaray Üniversitesi’nde verdiğim ve halen de vermekte olduğum derslerin birikimi ve deneyimi ile hazırlanmıştır. Bu kitap, Türk Dilini yurdumuzda ve yurt dışında doğru ve kurallarına uygun olarak öğretmek amacıyla yazılmıştır. Farklı ülkelerden yurdumuza gelen yabancı uyruklu öğrencilerin karşılaştıkları en belirgin güçlükler (yapım-çekim işlevli ekler, bileşik cümlelerin kuruluşu, vurgulama) dikkate alınarak kitabın planı ve dokusu oluşturulmuştur. Eklemeli bir dil olan Türkçe’deki yapım ve çekim ekleri öğrenciye açık ve anlaşılır bir şekilde örneklerle verilmiştir. Kitapta her düzeydeki öğrencinin anlayabileceği bir dil ve anlatım bütünlüğü vardır. Türkçenin gramer kuralları örnekler, alıştırmalar, diyaloglar ve okuma parçaları içinde öğrencilere sunulmuştur. Atasözleri, deyimler, fıkra ve şiirlerle Türk kültürünün her yönüyle yansıtılmasına özen gösterilmiştir. Türkçe öğretiminde Türk dilinin özellikleri göz önüne alınarak, kolaydan zora, basitten bileşiğe doğru ilerleyen öğrenim için en uygun metot seçilmiştir. Her yeni konu kendinden öncekiyle bağlantılı olarak düzenlenmiştir. Böylece Türkçe derslerinin daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Kitap, öğrencilerden gelen isteğe uygun olarak tek bir cilt halinde hazırlanmıştır. Böylece her sınıf ve düzeydeki öğrencinin ihtiyaç duyduğu konu ve bilgiyi bir bütün içinde bulması sağlanmıştır. Türkçenin öğrenilmesinde ve öğretilmesinde bu kitabın rehber olacağı inancındayım. Kitabın basılmasında gösterdiği kolaylık, anlayış ve büyük itinadan dolayı Filiz Kitabevi’ne, Sayın Oğuzhan Oruç’a teşekkürlerimi burada ifade etmek isterim. İstanbul, Şubat 2021 Dr. Nihal Nomer KARAMAN Galatasaray Üniversitesi ÖNSÖZ .......................................................................................................................................... III ÖNSÖZ (3. BASKI) ....................................................................................................................... IV İKİNCİ BASKI İÇİN SUNUŞ ........................................................................................................ V İKİNCİ BASKI İÇİN SUNUŞ ...................................................................................................... VI SUNUŞ (1. BASKI) ..................................................................................................................... VII ÜNİTE 1 TÜRK ALFABESİ .......................................................................................................................................... 1 NASILSINIZ? ................................................................................................................................................ 2 ADINIZ NE? ................................................................................................................................................... 3 İYELİK EKLERİ ............................................................................................................................................ 3 VÜCUDUMUZ ............................................................................................................................................... 7 ÇOĞUL EKLERİ ........................................................................................................................................... 8 İŞARET ZAMİRLERİ .................................................................................................................................. 10 ÜNİTE 2 BULUNMA HALİ ........................................................................................................................................ 14 KİMDE ? ....................................................................................................................................................... 15 NEREDE ? .................................................................................................................................................... 16 SORU EKLERİ ............................................................................................................................................ 17 ZIT (KARŞIT) ANLAMLI KELİMELER .................................................................................................... 20 KAÇ? ............................................................................................................................................................ 20 SAYILAR ..................................................................................................................................................... 22 SIRA SAYI SIFATLARI ............................................................................................................................. 23 -ci Eki .................................................................................................................................................... 24 BELİRTİLİ İSİM TAMLAMALARI ............................................................................................................ 25 BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMALARI ......................................................................................................... 27 YER EDATLARI .......................................................................................................................................... 30 -lı, -li, -lu, -lü....................................................................................................................................... 33 -sız, -siz, -suz, -süz .............................................................................................................................. 33 ÜNİTE 3 İSİM CÜMLELERİ (İMEK FİİL)................................................................................................................. 35 NERELİSİNİZ ? ............................................................................................................................................ 39 HÂL (DURUM) EKLERİ ............................................................................................................................. 43 ZAMİRLER .................................................................................................................................................. 44 ŞİMDİKİ ZAMAN ....................................................................................................................................... 44 SAAT KAÇ? ................................................................................................................................................. 59 İLGİ ZAMİRİ (-ki) ........................................................................................................................................ 64 DÖNÜŞLÜLÜK ZAMİRLERİ ..................................................................................................................... 66 -den, -dan, -ten, -tan beri ........................................................................................................................ 67 KARŞILAŞTIRMALAR............................................................................................................................... 68 -den daha ............................................................................................................................................... 68 İLE ............................................................................................................................................................... 69 -makta, -mekte ..................................................................................................................................... 77 ORTA HECE SESLİSİNİN DÜŞMESİ ....................................................................................................... 78 ÜNİTE 4 -di'li GEÇMİŞ ZAMAN ............................................................................................................................... 79 İMEK FİİLİNİN -di'li GEÇMİŞ ZAMANI .................................................................................................. 92 -miş'li GEÇMİŞ ZAMAN .......................................................................................................................... 100 İMEK FİİLİNİN -miş'li GEÇMİŞ ZAMANI ............................................................................................. 101 -ce (-ca, -çe, -ça) eki ........................................................................................................................... 108 BAĞLAÇLAR ........................................................................................................................................... 110 hem ….. hem (de) ............................................................................................................................... 110 ne ….. ne ............................................................................................................................................ 111 ya ... ya (ya da) ................................................................................................................................... 112 de ….. de …. ....................................................................................................................................... 113 -e kadar ............................................................................................................................................... 114 GİBİ .......................................................................................................................................................... 115 ki ........................................................................................................................................................ 116 ÜNİTE 5 GELECEK ZAMAN .................................................................................................................................. 120 -lık (-lik, -luk, -lük) eki ...................................................................................................................... 134 HİÇ ............................................................................................................................................................. 135 ÜNİTE 6 GENİŞ ZAMAN ........................................................................................................................................ 136 -cık (-cik, -cuk, -cük) Eki .................................................................................................................... 152 BAĞ-FİİLLER I ......................................................................................................................................... 154 -(y)-ıp -ip, -up, -üp .............................................................................................................................. 154 -(y)arak, -erek ..................................................................................................................................... 157 -(y)a ... -a / -e … -e ............................................................................................................................. 157 -dikten sonra /-tikten sonra ................................................................................................................. 159 -madan, -meden .................................................................................................................................. 161 -madan, -meden önce .......................................................................................................................... 163 -durmadan / -durmaksızın ................................................................................................................. 164 -mak /-mek için ................................................................................................................................... 165 -dığı / -diği için ................................................................................................................................... 166 -acağı /-eceği için ................................................................................................................................ 167 -casına, -cesine / -ecek gibi ................................................................................................................. 168 Yüzünden ............................................................................................................................................ 169 Sayende ............................................................................................................................................... 169 ÜNİTE 7 EMİR KİPİ ................................................................................................................................................ 170 Sakın! ......................................................................................................................................................... 174 İSTEK KİPİ ................................................................................................................................................ 175 GEREKLİLİK KİPİ ................................................................................................................................... 180 -mak, -mek zorunda ............................................................................................................................... 182 GEREKLİLİK KİPİNİN HİKÂYESİ ......................................................................................................... 184 DİLEK-ŞART KİPİ .................................................................................................................................... 185 İMEK FİİLİ'NİN ŞARTI ............................................................................................................................ 186 KEŞKE ...................................................................................................................................................... 187 GENİŞ ZAMANIN ŞARTI ........................................................................................................................ 188 ŞİMDİKİ ZAMANIN ŞARTI .................................................................................................................... 189 GELECEK ZAMANIN ŞARTI ................................................................................................................. 190 -miş'li GEÇMİŞ ZAMANIN ŞARTI ......................................................................................................... 191 -di'li GEÇMİŞ ZAMANIN ŞARTI ............................................................................................................ 193 DİLEK ŞART'IN HİKÂYESİ .................................................................................................................... 194 PEKİŞTİRME SIFATLARI ....................................................................................................................... 196 ÜLEŞTİRME SAYI SIFATLARI .............................................................................................................. 197 KÜÇÜLTME SIFATLARI ........................................................................................................................ 197 ÜNİTE 8 BİRLEŞİK FİİLLER .................................................................................................................................. 198 YETERLİK FİİLİ ....................................................................................................................................... 198 YETERLİK GENİŞ ZAMAN .................................................................................................................... 198 YETERLİK ŞİMDİKİ ZAMAN ................................................................................................................ 201 YETERLİK GELECEK ZAMAN .............................................................................................................. 202 YETERLİK GEÇMİŞ ZAMAN ................................................................................................................. 204 SÜRERLİK FİİLLERİ ............................................................................................................................... 208 TEZLİK FİİLİ ............................................................................................................................................ 210 YARDIMCI FİİLLER ................................................................................................................................ 213 ÜNİTE 9 FİİLİMSİLER ............................................................................................................................................ 215 MASTARLAR (İSİM-FİİLLER) ............................................................................................................... 215 ORTAÇLAR (SIFAT-FİİLLER)................................................................................................................ 222 -acak, -ecek............................................................................................................................................ 225 -dik, dık ................................................................................................................................................ 226 -mış, -miş ............................................................................................................................................... 230 -r, -ir, -ar ve –maz, -mez ....................................................................................................................... 231 BAĞ – FİİLLER II ..................................................................................................................................... 234 -ince, -diği zaman, -diğinde ................................................................................................................ 234 -ken (iken) ........................................................................................................................................... 237 -ir, -ar ... -mez, -maz ........................................................................................................................... 241 -dıkça … -dukça .................................................................................................................................. 243 -eli, -alı > -dığından beri ..................................................................................................................... 246 -a, -e rağmen ...................................................................................................................................... 248 -(y)ecekken, ....................................................................................................................................... 250 -maktansa > -acağına ......................................................................................................................... 250 -maktan, -mekten ................................................................................................................................ 252 diye ..................................................................................................................................................... 253 ÜNİTE 10 FİİL ÇATILARI ......................................................................................................................................... 254 ETTİRGEN FİİLLER ................................................................................................................................ 254 EDİLGEN FİİLLER ................................................................................................................................... 270 İŞTEŞ FİİLLER ......................................................................................................................................... 275 DÖNÜŞLÜ FİİLLER ................................................................................................................................. 277 ÜNİTE 11 BİLEŞİK ZAMANLAR ............................................................................................................................ 280 ŞİMDİKİ ZAMANIN HİKÂYESİ ............................................................................................................. 280 GENİŞ ZAMANIN HİKÂYESİ ................................................................................................................ 282 GELECEK ZAMANIN HİKÂYESİ .......................................................................................................... 285 ŞİMDİKİ ZAMANIN RİVAYETİ ............................................................................................................. 286 GELECEK ZAMANIN RİVAYETİ .......................................................................................................... 288 GENİŞ ZAMANIN RİVAYETİ................................................................................................................. 289 ÖĞRENİLEN GEÇMİŞİN HİKÂYESİ ..................................................................................................... 292 DOLAYLI-DOLAYSIZ CÜMLELER ...................................................................................................... 295 Düz İfadeler .......................................................................................................................................... 295 Emir ve İstek Cümleleri ........................................................................................................................ 301 Soru Cümleleri ...................................................................................................................................... 304 ÜNİTE 12 FİİLDEN İSİM YAPAN İŞLEK EKLER .................................................................................................. 310 EŞ SESLİ -SESTEŞ KELİMELER (ÇOK ANLAMLILIK) ...................................................................... 318 Ancak .................................................................................................................................................... 333 Mademki, Madem ................................................................................................................................. 334 Yalnız .................................................................................................................................................... 335 EŞANLAMLI KELİMELER (SYNONYMOUS WORDS) ..................................................................... 336 Özne / Yüklem İlişkisi ........................................................................................................................ 337 DÜZELTME İŞARETİ (^) ......................................................................................................................... 338 BİRLEŞİK KELİMELERİN (SÖZCÜKLERİN) YAZILIŞI ..................................................................... 339 BAZI DEYİMLER ..................................................................................................................................... 341 TÜRK ATASÖZLERİNDEN SEÇMELER ............................................................................................... 345 NOKTALAMA İŞARETLERİ .................................................................................................................. 357 ÇOK KULLANILAN FİİLLER ................................................................................................................. 358 SÖZLÜK .................................................................................................................................................... 360 KAYNAKÇA ............................................................................................................................................. 401