Soğuk Savaş ve Silahlanma Yarışı: Savunma Harcamaları ile Teknolojik İnovasyonun Turnuva Modeli Çerçevesinde Analizi

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ...................................................................................................................... VII İÇİNDEKİLER ............................................................................................................ IX TABLOLAR LİSTESİ .............................................................................................. XIII GRAFİKLER LİSTESİ .............................................................................................. XV ŞEKİLLER LİSTESİ ............................................................................................... XVII KISALTMALAR LİSTESİ ...................................................................................... XIX GİRİŞ .............................................................................................................................1 BİRİNCİ BÖLÜM SAVUNMA SANAYİ 1.1. TANIM VE KAVRAM ...........................................................................................5 1.1.1. Savunma Harcamalarının Tanımı ve Sınıflandırılması .................................5 1.1.2. Savunma Harcamalarının Düzeyini Belirleyen Faktörler .............................8 1.1.3. Savunma Harcamalarında Etkinlik ............................................................. 10 1.2. SAVUNMA SANAYİ ........................................................................................... 11 1.2.1. Savunma Sanayinin Tanımı ........................................................................ 11 1.2.2. Savunma Sanayinin Önemi ......................................................................... 13 1.2.3. Savunma Sanayinin Özellikleri ................................................................... 15 1.2.3.1. Savunma Sanayi Pazar Özellikleri .................................................... 15 1.2.3.1.1. Müşteri ................................................................................... 15 1.2.3.1.2. Egemenlik .............................................................................. 15 1.2.3.1.3. Çok Uluslu Programlar .......................................................... 16 1.2.3.1.4. Üretim Ölçeği ve Devamlılığı ................................................ 16 1.2.3.1.5. İleri Teknoloji ........................................................................ 16 1.2.3.1.6. Nitelikli İş Gücü ..................................................................... 16 1.2.3.1.7. Yatırım ve Finansman ............................................................ 17 1.2.3.1.8. Dış Politika ve İhracat Desteği ............................................... 17 1.2.3.1.9. Reklam ve Tanıtım ................................................................. 17 1.2.3.2. Savunma Sanayi Ürünlerinin Özellikleri .......................................... 18 1.2.3.2.1. Karmaşık Yapıda Olması ve Yüksek Performans Gerektirmesi .......................................................................... 18 1.2.3.2.2. Yüksek Teknolojinin Yoğun Olarak Kullanılması ................. 18 1.2.3.2.3. Maliyetin Yüksek Olması ...................................................... 19 1.2.3.2.4. Kullanım Sürelerinin Uzun Olması ........................................ 19 1.2.3.2.5. Ürün Kalitesinin Yüksek Olması ........................................... 20 1.2.3.3. Savunma Sanayi Firmalarının Özellikleri ......................................... 20 1.2.3.3.1. Firmaların Varlık Nedenleri ................................................... 20 1.2.3.3.2. Yönetim Yapıları ................................................................... 21 1.2.3.3.3. Firma Büyüklükleri ................................................................ 21 1.2.3.3.4. Firmalarının Örgüt Yapıları ................................................... 22 1.2.3.4. Savunma Sanayinin Ekonomik Etkileri ............................................ 22 1.2.3.4.1. Sanayileşme Üzerine Etkileri ................................................. 23 1.2.3.4.2. Kapasite Kullanım Seviyesine Etkisi ..................................... 25 1.2.3.4.3. İstihdama Etkisi ..................................................................... 26 1.2.3.4.4. Araştırma-Geliştirme ve Teknolojik Gelişmeye Etkileri ....... 27 1.2.3.4.5. Ödemeler Dengesine Etkileri ................................................. 28 1.2.3.4.6. Enflasyon Üzerine Etkileri ..................................................... 29 1.2.3.4.7. Geriye Bağlantı Etkisi ............................................................ 31 İKİNCİ BÖLÜM TÜRK SAVUNMA SANAYİ TARİHİ 2.1. TÜRK SAVUNMA SANAYİ TARİHİ................................................................. 33 2.1.1. NATO Öncesi Dönem (1923-1952) ........................................................... 34 2.1.2. NATO Dönemi 1952-1990 ......................................................................... 36 2.1.3. Post NATO Dönemi 1990-Günümüz .......................................................... 39 2.2. Türk Savunma Sanayinin Ekonomik Boyutu ........................................................ 43 2.2.1. Türk Savunma ve Havacılık Sanayii Üretimi ............................................. 43 2.2.2. Türk Savunma Sanayinin Cirosu ................................................................ 45 2.2.3 Türk Savunma Sanayinde İhracat ................................................................ 48 2.2.4. Türk Savunma Sanayinde İthalat ................................................................ 50 2.2.5. Türk Savunma Sanayinde Ürün ve Teknoloji Geliştirme (ÜG - TG) ........ 53 2.2.6. Türk Savunma Sanayinde İstihdam ............................................................ 54 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TÜRKİYE’DE SAVUNMA HARCAMALARI 3.1. Dünya Savunma Harcamaları ................................................................................ 57 3.2. Türkiye Savunma Harcamaları .............................................................................. 62 3.2.1. Türkiye’nin Savunma Harcamalarını Etkileyen Faktörler .......................... 66 3.2.1.1. Jeopolitik ve Jeostratejik Önem ........................................................ 66 3.2.1.2. Siyasal ve Ekonomik İstikrarsızlık .................................................... 67 3.2.1.3. Algılanan Tehditler ........................................................................... 67 3.2.1.4. Komşu Ülkelerin Savunma Harcamaları ........................................... 69 3.2.3. Türkiye’de Savunma Harcamalarının Kaynakları ....................................... 71 3.2.3.1. Milli Savunma Bakanlığı Bütçesi...................................................... 72 3.2.3.2. Savunma Sanayi Destekleme Fonu ................................................... 73 3.2.3.3. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı Kaynakları (TSKGV) .......................................................................................... 75 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ’NDE TURNUVA MODELİ 4.1. Soğuk Savaş Başlangıcı: SSCB ve ABD Arasındaki Anlaşmazlıkların Nedenleri ............................................................................................................... 77 4.1.1. Churchill ile Stalin arasında " Yüzdeler Anlaşması " ................................. 78 4.1.2. Almanya Üzerinde Anlaşmazlık ................................................................. 78 4.1.3. Potsdam Konferansı ve Japonya'nın Teslimi .............................................. 79 4.2. Soğuk Savaşı Hızlandıran Olaylar: Yayılması ve Gelişimi ................................... 79 4.2.1. Paris Barış Antlaşmaları.............................................................................. 79 4.2.2. Truman Doktrini ......................................................................................... 80 4.2.3. Marshall Planı ............................................................................................. 80 4.2.4. NATO ( Kuzey Atlantik İttifakı)................................................................ 80 4.2.5. Kore Savaşı ................................................................................................. 81 4.2.6. Varşova Paktı .............................................................................................. 81 4.2.7. İsrail’in Kurulması ...................................................................................... 81 4.2.8. Süveyş Krizi ................................................................................................ 82 4.2.9. Eisenhower Doktrini ................................................................................... 82 4.2.10. Bağdat Paktı .............................................................................................. 82 4.2.11. Küba Füze Krizi ve U-2 Casus Uçak Krizi ............................................... 83 4.2.12. Vietnam (Çinhindi) Savaşı ........................................................................ 83 4.2.13. Afganistan’da Sovyet Savaşı .................................................................... 84 4.3. SOĞUK SAVAŞ’IN SONA ERMESİ: SSCB’NİN DAĞILMASI ....................... 84 4.4. TURNUVA MODELİ ........................................................................................... 85 4.4.1. Turnuva Modelinin Testi ............................................................................ 89 4.4.2. Literatürdeki Çalışmalar ............................................................................. 91 4.4.3. İki Kutuplu Dünyada Askeri Güç Dengesine Yönelik Bir Model ............ 100 4.4.3.1. Giriş ................................................................................................. 100 4.4.3.2. Modelin Değişken ve Fonksiyonları ............................................... 104 4.4.3.3. Barış Dönemi Dengesi .................................................................... 106 4.4.3.4. Soğuk Savaş Dengesi ...................................................................... 108 4.4.3.5. Sonuç ............................................................................................... 111 4.4.4. Turnuva Modeli’nin Soğuk Savaş Dönemi’nde Testi ............................... 111 SONUÇ ...................................................................................................................... 119 KAYNAKÇA ............................................................................................................. 123 EK TABLOLAR LİSTESİ ......................................................................................... 137 Ek Tablo 1: SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TEKNOLOJİK İNOVASYON .... 137