Türk Devletler Özel Hukukunda Tüketici Akitlerine İlişkin Sorunlar

içindekiler KISALTMALAR GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM TÜKETİCİ AKTİNİN TANIMI - TÜKETİCİ AKTİNİN NİTELİĞİ VE KAPSAMI § 1. TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ AKTİNİN TANIMI..................................................... 9 § 2. TÜKETİCİ AKTİNİN NİTELİĞİ............................................................................... 13 LAKTİN BAĞLI OLDUĞU HUKUKİ ALAN AÇISINDAN NİTELİĞİNİN DEĞERLENDİRMESİ 13 HAKTİN AMACI AÇISINDAN NİTELİĞİNİN DEĞERLENDİRMESİ... 15 A. TÜKETİCİNİN KORUNMASININ ANLAMI VE KAPSAMI....... 16 1 .KONUNUN AVRUPA TOPLULUKLARI HUKUKU BÜNYESİNDE DEĞERLENDİRMESİ 17 a. Tüketicinin Sağlığının ve Güvenliğinin Korunması...................................... 20 b. Tüketicinin Ekonomik Çıkarlarının Korunması............................................ 20 c. Tüketicinin Uğramış Olduğu Zarara Karşı Korunması................................. 22 ç. Tüketicinin Temsil Edilmesi...................................................................... ...23 d. Genel Olarak Tüketicinin Korunması İçin Yapılan Çalışmalar..................... 23 e. Topluluğun Rekâbet Kuralları ve Tüketicinin Korunması............................. 24 2. KONUNUN BAZI HUKUK SİSTEMLERİNDEKİ DEĞERLENDİRMESİ 29 3. KONUNUN TÜRK HUKUKUNDA DEĞERLENDİRMESİ................... 34 B. TÜKETİCİNİN KORUNMASININ NEDENLERİ ............................................................ 40 § 3.TÜKETİCİ AKTİNİN KAPSAMI................................................................................. 40 I.HUKUKİ İŞLEMİN ÇEŞİDİ AÇISINDAN AKTİN KAPSAMI ............... 40 A. GENEL OLARAK TÜKETİCİ AKTİ İLE KARŞILAŞTIRILAN DİĞER AKİTLER 41 B. TÜKETİCİ AKTİ İLE BAĞLANTILI ÖZEL AKİT TÜRLERİNİN GETİRDİĞİ HUKUKÎ SORUNLAR 42 1 .İMALÂTÇININ TÜKETİCİYE KARŞI AYIPLI MALDAN DOĞAN ZARARDAN SORUMLULUĞU 42 2. GENEL İŞLEM ŞARTLARI İLE YAPILAN SATIŞLARDA TÜKETİCİNİN KORUNMASI 44 3. TÜKETİCİ KREDİLERİ VE TÜKETİCİNİN KORUNMASI 46 4. T AKS İTLİ SATIMLARDA TÜKETİCİNİN KORUNMASI..................... 47 5. KAMPANYALİ SATIŞLAR VE TÜKETİCİNİN KORUNMASI 48 6. KAPIDAN SATIŞLARDA TÜKETİCİNİN KORUNMASI ..........48 HAKTİN TARAFLARI BAKIMINDAN KAPSAMIN BELİRLENMESİ ..49 IIIAKTİN KONUSU BAKIMINDAN KAPSAMIN BELİRLENMESİ.......... 50 IV.AKTİN AMACI BAKIMINDAN KAPSAMIN BELİRLENMESİ............ 50 V.TÜKETİCİNİN KORUNMASI BAKIMINDAN KAPSAMIN BELİRLENMESİ 51 İKİNCİ BÖLÜM DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNDA TÜKETİCİ AKİTLERİ § l.DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNDA TÜKETİCİ AKİTLERİNE İLİŞKİN SORUNLARIN GENEL DEĞERLENDİRMESİ.............................. 52 I. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE YABANCILIK UNSURU... ............................... 53 A. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE YABANCILIK UNSURU VE DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNUN KORUDUĞU MENFAATLER................................................................................................. 53 1 .TARAF MENFAATİ..................................................................................... 54 2. MADDÎ HUSUSÎ HUKUK MENFAATİ .......................................... 54 3. OTORİTE YE AİT MENFAAT..................................................................... 55 B. DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNDA TÜKETİCİ AKTİNDEN SÖZ EDİLEBİLMESİ İÇİN, YABANCILIK UNSURU YANINDA GEREKLİ ŞARTLAR.................................................................... 55 1 .TARAFLARA İLİŞKİN ŞARTLAR............................................................. 55 2. KONUYA İLİŞKİN ŞARTLAR ..................................................... 60 3. HUKUKÎ İŞLEME İLİŞKİN ŞARTLAR ......................................... 63 Tüketicinin Mutad Meskeni Ülkesinde Gerçekleştirilen Pazarlama Faaliyetleri............................................... 64 Siparişin Tüketicinin Mutad Meskeni Ülkesinde Kabul Edilmesi...65 Satıcının Önayak Olduğu Yurtdışı Gezilerinde Gerçekleşen Satışlar 65 C. KONUNUN 2675 SAYILI KANUN ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRMESİ 67 II. AKTİN NİTELİĞİNDEN DOĞAN DEVLETLER ÖZEL HUKUKU PROBLEMLERİ ................. 67 A. KAMU DÜZENİ VE TÜKETİCİ AKİTLERİ.............................................. 70 1 .MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUKDA KAMU DÜZENİ........................ 70 2. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE KAMU DÜZENİ .............................................................. 70 3. TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDAKİ KANUN ÇERÇEVESİNDE MİLLETLERARASI ALANDA KAMU DÜZENİNDEN SAYILABİLECEK KURALLARDAN BAZI ÖRNEKLER .......................... 72 a. Kamu Düzeninin İşleyebilmesi Amacı ile Elverişlilik Karşılaştırması 73 - b. Elverişlilik Karşılaştırması Çerçevesinde Tüketiciyi Koruyan Hükümler Nelerdir?..... 74 c.Elverişlilik Karşılaştırması Nasıl Yapılmalıdır?................................. 74 d.TKHK'da Tüketici için Elverişli olduğu düşünülen ve Kamu Düzeni Kurumunu Harekete Geçiren Kurallar Nelerdir? 75 B. KANUNA KARŞI HİLE VE TÜKETİCİ AKTİ ......................................... 77 C. DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNDA ATIF VE TÜKETİCİ AKTİ ......... 79 Ç. DOĞRUDAN UYGULANAN KURALLAR VE TÜKETİCİ AKTİ................................... 80 1 .DEVLETLER ÖZEL HUKUKUNDA DOĞRUDAN UYGULANAN KURALLARIN GÖZÖNÜNE ALINMASI 81 a. Hüküm Statüsünün (Akit Statüsünün) Doğrudan Uygulanan Kuralları 81 b. Üçüncü Devletin Doğrudan Uygulanan Kuralları .............................. 82 c. Hakimin Hukukunun Doğrudan Uygulanan Kuralları....................... 83 2. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE DOĞRUDAN UYGULANAN KURALLARIN GÖZÖNÜNE ALINMASI 84 3. TKHK'DA DOĞRUDAN UYGULANAN KURAL OLABİLECEK BAZI DÜZENLEMELERDEN ÖRNEKLER .............................. 86 III.TÜKETİCİ AKİTLERİNE UYGULANACAK HUKUK...................................... 87 A. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE EHLİYETE UYGULANACAK HUKUK 88 B. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE ŞEKLE UYGULANACAK HUKUK..... 89 C. TÜKETİCİ AKİTLERİNDE ESASA UYGULANACAK HUKUK .......... 92 1 .TÜKETİCİ AKİTLERİNDE HUKUK SEÇİMİNE BAĞLI OLARAK UYGULANACAK HUKUKUN TESPİT EDİLMESİ .......... 93 a. Genel Olarak Hukuk Seçimine Getirilen Sınırlamalar ........................ 94 b. Tüketici Akitlerinde Hukuk Seçimi .................................................... 96 aa.Hukuk Seçiminin Sınırlı Olması........................................................ 96 bb.Hukuk Seçiminin Kabul Edilmemesi............................................... 101 cc.Tüketici Akitlerine Uygulanacak Hukuk Hakkında Özel Düzenlemenin Mevcut Olmaması Halinde Hukuk Seçiminin Sınırlanması............................................................... 103 2.HUKUK SEÇİMİNİN YAPILMADIĞI HALLERDE TÜKETİCİ AKİTLERİNE UYGULANACAK HUKUK 107 a. Tüketici Akitlerinde "Karakteristik Edim" Kuralının Uygulanması... 108 b.Tüketici Akitlerinde "Sıkı İrtibatlı Hukuk" Kuralının Uygulanması................ 110 c.Tüketici Akitlerine Uygulanacak Hukuk Hakkında Özel Düzenleme Getirilmesi 114 D.TÜRK HUKUKUNDAKİ DURUM VE ÖNERİMİZ...................................... 116 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TÜKETİCİ AKİTLERİNDE GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME VE BUNDAN DOĞAN MİLLETLERARASI USUL HUKUKU PROBLEMLERİ § 1.TÜKETİCİ AKİTLERİNDE YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME.... 119 GÖREVLİ TÜKETİCİ MAHKEMELERİ ............................................. 119 TÜKETİCİ AKİTLERİNDE YETKİLİ MAHKEME .......................................................... 124 A. Tüketici Akitlerinde Genel Yetki Kuralının Yetersizliği ............................ 126 B. Tüketici Akitlerinde Özel Yetki Kuralı ...................................................... 128 1. Forum Non Conveniens Doktrini ......................................................... 129 a. Doğal Mahkeme........................................................................................ 130 b. Bu çerçevede Tüketici Akitlerinde Yetkili Mahkeme .................................. 132 2. Tüketici Akitlerinde Özel Yetkili Mahkemenin Doğurabileceği Sonuçlar 134 a. Münhasır-Kamu Düzenine Dayalı Yetki ve Tüketici Mahkemeleri 136 b. Yabancı Mahkemeden Alınan Tüketici Akdine İlişkin Kararların Tanınması ve Tenfızi..................................................................... 139 § 2.TÜRK HUKUKUNDAKİ DURUM VE ÖNERİMİZ.............................................. 140 A. TÜRK HUKUKUNDAKİ MEVCUT DÜZENLEME..................................... 141 B. ÖNERİMİZ....................................................................................................... 142 SONUÇ............................................................................................................................ 143 EKLER............................................................................................................................. 153 • TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN............................................. 155 • TÜKETİCİ KONSEYİ YÖNETMELİĞİ..................................................................... 167 • REKLAM KURULU YÖNETMELİĞİ....................................................................... 173 • TÜKETİCİ SORUNLARI HAKEM HEYETLERİ YÖNETMELİĞİ......................... 179 • CONVENTION ON THE LA W APPLICABLE TO CONTRACTUAL OBLİGATIONS 187 • SWISS PRIVATE INTERNATIONAL LAW............................................................ 201 KAYNAKÇA 249