Türk Özel Hukuku Cilt II Kişiler Hukuku 25. BASKI

İÇİNDEKİLER Yirmibeşinci basıya önsöz ........................................................................................... V Kısaltmalar cetveli ............................................................................................. XXVII Bibliyografya ....................................................................................................... XXIX BİRİNCİ KISIM GERÇEK KİŞİLER 1. GİRİŞ VE GENEL BİLGİLER.................................................................................. 5 1.1. Kişiler Hukukunun konusu ............................................................................... 5 1.2. Kişi ve kişilik kavramı ....................................................................................... 5 1.2.1. Kişi kavramı ve türleri ............................................................................. 5 1.2.1.1. Kişi kavramı ............................................................................... 5 1.2.1.2. Kişilerin türleri ........................................................................... 7 1.2.1.2.1. Gerçek kişiler ............................................................. 7 1.2.1.2.2. Tüzel kişiler ............................................................... 8 1.2.1. Kişilik kavramı ........................................................................................ 8 1.3. Kişiler Hukukunun Medenî Kanundaki yeri ve sistematiği ............................ 10 1.4. Kişiler Hukukunun temel ilkeleri .................................................................... 11 1.4.1. Eşitlik ilkesi .......................................................................................... 11 1.4.2. Özgürlük ilkesi ..................................................................................... 13 1.4.3. Kişiliğe saygı ve kişiliğin korunması ................................................... 13 BİRİNCİ BÖLÜM KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI VE SONA ERMESİ 2. KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI..................................................................................... 17 2.1. Tam doğum ..................................................................................................... 17 2.2. Sağ doğum ...................................................................................................... 17 2.3. Kişiliğin kazanılması için, doğan çocuğun insan biçiminde olması gerekir mi? ...................................................................................................... 19 2.4. Doğumun ispatı ............................................................................................... 20 2.5. Ceninin durumu .............................................................................................. 20 2.6. Henüz ana rahmine düşmemiş olanların durumu ............................................ 22 3. KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ.................................................................................. 23 3.1. Genel olarak .................................................................................................... 23 3.2. Ölüm ............................................................................................................... 23 3.2.1. Ölümün saptanması .............................................................................. 23 3.2.1.1. Biyolojik ölüm ......................................................................... 24 3.2.1.2. Beyinsel ölüm .......................................................................... 24 3.2.2. Ölümün ispatı ....................................................................................... 26 3.2.2.1. İspat yükü ................................................................................ 26 3.2.2.2. İspat araçları ............................................................................ 26 3.2.2.2.1. Kişisel durum (şahsî hâl) kütükleri ......................... 26 3.2.2.2.2. Karineler ................................................................. 26 3.2.2.2.2.1. Ölüm karinesi ....................................... 26 3.2.2.2.2.2. Birlikte ölüm karinesi .......................... 28 3.2.3. Cesedin durumu .................................................................................... 28 3.3. Gaiplik (kişiliğin hakim kararı ile sona ermesi) ............................................. 30 3.3.1. Genel olarak .......................................................................................... 30 3.3.2. Gaiplik kararının şartları ....................................................................... 31 3.3.2.1. Maddî şartlar ............................................................................ 31 3.3.2.1.1. Ölüm tehlikesi ......................................................... 31 3.3.2.1.2. Uzun süreden beri haber alınamama ....................... 31 3.3.2.1.3. Süre ......................................................................... 32 3.3.2.2. Yargılama usulü ....................................................................... 32 3.3.2.2.1. Gaiplik kararı almak için mahkemeye başvurmaya yetkili kişiler ....................................... 32 3.3.2.2.2. Gaiplik kararı vermeye yetkili mahkeme ............... 33 3.3.2.2.3. İlân .......................................................................... 33 3.3.2.2.4. İlânın sonuçları ....................................................... 33 3.3.3. Gaiplik kararının sonuçları ................................................................... 34 İKİNCİ BÖLÜM KİŞİNİN EHLİYETLERİ 4. HAK EHLİYETİ..................................................................................................... 39 4.1. Hak ehliyeti kavramı ....................................................................................... 39 4.2. Hak ehliyetinin temel ilkeleri .......................................................................... 39 4.2.1. Genellik ................................................................................................ 39 4.2.2. Eşitlik .................................................................................................... 40 4.3. Hak ehliyetine getirilen farklılıklar ................................................................. 40 4.3.1. Hak ehliyetine kanun tarafından getirilen farklılıklar .......................... 41 a) Evlenme ........................................................................................... 41 b) Evlât edinme ................................................................................... 41 c) Vasiyetname ve miras sözleşmesi yapma ........................................ 41 d) Kefil olma, vakıf kurma, önemli bağışlamada bulunma ................. 42 e) Vasi olabilme ................................................................................... 42 f) Din seçme ........................................................................................ 42 g) Evlenme yasağı ............................................................................... 42 h) Kocasının soyadını taşıma zorunluluğu........................................... 43 i) Evlilik içinde doğan çocuğun babanın soyadını taşıması................. 43 j) Velayet ve vesayetten doğan farklar.................................................. 44 k) Mirasçılıktan doğan farklar.............................................................. 45 l) Şeref ve haysiyetsizlikten doğan farklılıklar..................................... 45 m) Akıl hastalığı................................................................................... 45 n) Yabancılık......................................................................................... 45 o) Dernek kurabilme ve derneğe üye olabilme.................................... 46 4.3.2. Hâkim tarafından farklılık yaratılması................................................. 46 5. FİİL EHLİYETİ..................................................................................................... 47 5.1. Kavram ........................................................................................................... 47 5.2. Hak ehliyetinden farkı .................................................................................... 48 5.3. Fiil ehliyetinin türleri ..................................................................................... 50 5.3.1. Hukukî işlem ehliyeti .......................................................................... 50 5.3.2. Hukuka aykırı fiillerden sorumlu olma ................................................ 52 5.4. Fiil ehliyetinin şartları .................................................................................... 52 5.4.1. Erginlik ................................................................................................ 53 5.4.1.1. Kavram ................................................................................... 52 5.4.1.2. Erginliğin türleri ..................................................................... 53 5.4.1.2.1. Yasal erginlik ......................................................... 53 5.4.1.2.2. Evlenmeyle kazanılan erginlik ............................... 53 5.4.1.2.3. Ergin kılınma (hâkim kararıyla kazanılan erginlik, kazai rüşt) ................................................ 55 5.4.1.2.3.1. Onbeş yaşın tamamlanması ................ 55 5.4.1.2.3.2. Küçüğün isteği .................................... 55 5.4.1.2.3.3. Yasal temsilcinin katılması ................. 56 5.4.1.2.3.4. Küçüğün çıkarlarının gözetilmesi ....... 56 5.4.1.2.3.5. Kararın ilânı ........................................ 57 5.4.2. Ayırt etme gücü (temyiz kudreti) ......................................................... 57 5.4.2.1. Kavram ................................................................................... 57 5.4.2.2. Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran haller ............................. 58 5.4.2.2.1. Yaş küçüklüğü ........................................................ 58 5.4.2.2.2. Akıl hastalığı .......................................................... 59 5.4.2.2.3. Akıl zayıflığı .......................................................... 60 5.4.2.2.4. Sarhoşluk ............................................................... 60 5.4.2.2.5. Diğer sebepler ........................................................ 60 5.4.2.3. Ayırt etme gücünün nisbiliği .................................................. 60 5.4.2.4. Ayırt etme gücünün karine oluşu ............................................. 61 5.4.3. Kısıtlı olmama ...................................................................................... 62 a) Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı ....................................................... 63 b) Savurganlık, alkol ya da uyuşturucu madde alışkanlığı, kötü yaşam tarzı, kötü yönetim (MK 406)................................................ 63 c) Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet (MK 407) ....................... 64 d) İlgilinin talebi ................................................................................... 64 6. FİİL EHLİYETİ YÖNÜNDEN KİŞİLERİN AYIRIMI.......................................... 65 6.1. Giriş ................................................................................................................. 65 6.2. Ehliyetliler ....................................................................................................... 65 6.2.1. Genel kural ........................................................................................... 65 6.2.2. Yasal danışman atanmasının fiil ehliyetine etkisi ................................. 65 a) Oy (katılma) danışmanlığı ................................................................ 67 b) Yönetim (idare) müşavirliği ............................................................. 67 c) Karma yasal danışmanlık ................................................................. 68 6.3. Tam ehliyetsizler ............................................................................................. 69 6.3.1. Genel bilgi ............................................................................................ 69 6.3.2. İşlem ehliyetsizliği ................................................................................ 69 6.3.2.1. Ana kural ................................................................................. 69 6.3.2.2. İstisnalar .................................................................................. 71 6.3.2.2.1. Hukukî işlem dışı haller .......................................... 71 6.3.2.2.2. Dürüstlük kuralından doğan istisna ........................ 72 6.3.2.2.3. Evlenme .................................................................. 74 6.3.2.2.4. Ölüme bağlı tasarruflar ........................................... 74 6.3.3. Tam ehliyetsizlerin hukuka aykırı fiillerden sorumlulukları................. 75 6.3.3.1. Ana kural ................................................................................. 75 6.3.3.2. İstisnalar .................................................................................. 75 6.3.3.2.1. Kusursuz sorumluluk halleri ................................... 75 6.3.3.2.2. Hakkaniyet sorumluluğu ......................................... 75 6.3.3.2.3. Ayırt etme gücünün geçici olarak kaybından sorumluluk ............................................................. 76 6.3.4. Sebepsiz zenginleşme ........................................................................... 77 6.3.5. Tam ehliyetsizlerin temsili .................................................................... 78 6.3.5.1. Ana kural ................................................................................. 78 6.3.5.2. Ana kuralın istisnaları: Yasak işlemler .................................... 78 6.3.6. Özel olarak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ............................................ 78 6.4. Sınırlı ehliyetsizler .......................................................................................... 84 6.4.1. Genel olarak .......................................................................................... 84 6.4.2. Ana kural: Sınırlı ehliyetsizin yapacağı işleme yasal temsilcinin katılması zorunluluğu ........................................................................... 85 6.4.2.1. Genel olarak ............................................................................ 85 6.4.2.2. Yasal temsilcinin rızasını açıklaması ....................................... 86 6.4.2.2.1. Rızayı gösterecek kişi ............................................. 86 6.4.2.2.2. Rızanın açıklanmasının özellikleri ......................... 87 6.4.2.3. İşlemin geçersiz olmasının sonuçları ...................................... 90 6.4.2.4. Üçüncü kişinin iyiniyetinin etkisi ............................................ 91 6.4.3. Ana kuralın istisnası: Sınırlı ehliyetsizin tek başına yapabileceği işlemler ................................................................................................. 91 6.4.3.1. Karşılıksız kazandırmalar ........................................................ 91 6.4.3.2. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ................................................. 93 6.4.3.3. Sınırlı ehliyetsizin temsilci olarak işlem yapması ................... 94 6.4.4. Sınırlı ehliyetsizin hukuka aykırı fiillerden sorumluluğu ..................... 94 6.4.5. Ehliyetin genişletildiği haller ................................................................ 95 6.4.6. Yasak işlemler ....................................................................................... 95 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KİŞİLİK HAKKI 7. KİŞİLİK HAKKI-KİŞİNİN KORUNMAYA DEĞER VARLIKLARI VE KİŞİNİN KORUNMASI......................................................... 99 7.1. Genel bilgiler ve tanım .................................................................................... 99 7.1.1. Genel bilgiler ........................................................................................ 99 7.1.2. Tanım .................................................................................................... 99 7.2. Kişinin hakkının İsviçre/Türk Hukukunda düzenleniş biçimi ...................... 100 7.3. Kişilik hakkının nitelikleri ............................................................................ 103 7.4. Kişisel varlıkların başlıcaları ........................................................................ 104 7.4.1. Hayat, sağlık ve vücut tamlığı ............................................................ 104 7.4.1.1 Genel olarak ........................................................................... 104 7.4.1.2 Tıbbî müdahaleler ................................................................... 106 7.4.1.3 Organ ve doku aktarması ........................................................ 114 7.4.1.3.1. Genel olarak ........................................................... 114 7.4.1.3.2. Yaşayan kişilerden organ(ve doku) nakli ............... 115 7.4.1.3.3. Cesetten organ nakli ............................................... 119 7.4.1.4. Cinsî hayat ve üreme fonksiyonuna müdahaleler .................. 120 7.4.1.5. Cinsiyet değişiklikleri ............................................................ 123 7.4.2. Kişinin şeref ve haysiyeti ................................................................... 131 7.4.2.1. Genel olarak .......................................................................... 131 7.4.2.2. Şeref ve haysiyetin ihlali ....................................................... 132 7.4.2.3. Şeref ve haysiyete müdahale ve basın ................................... 133 7.4.3. Kişinin hayat alanı .............................................................................. 138 7.4.3.1. Genel olarak .......................................................................... 138 7.4.3.2. Kişinin hayat alanları ............................................................. 139 7.4.3.2.1. Kamuya açık alan ................................................. 139 7.4.3.2.2. Özel alan ............................................................... 139 7.4.3.2.3. Gizlilik alanı ......................................................... 139 7.4.3.3. Kişinin hayatının özel ve gizlilik alanına müdahaleler ......... 140 7.4.3.3.1. Ana kural ............................................................... 140 7.4.3.3.2. Kişinin özel ya da gizlilik alanına müdahalenin hukuka uygunluk şartları ...................................... 142 7.4.4. Kişinin resmi üzerindeki hakkı ........................................................... 143 7.4.4.1. Genel olarak ......................................................................... 143 7.4.4.2. Kişinin resminin yayınlanmasının hukuka uygun olduğu hâller .................................................................................... 144 7.4.5. Kişinin, meslek, sanat ve ticaret hayatında (kişiliğin) korunması ........................................................................................... 145 7.5. Kişiliğin korunması ....................................................................................... 149 7.5.1. Genel olarak ........................................................................................ 149 7.5.2. Kişiliğin hukuki işlem sonucu olan tecavüzlere karşı korunması............................................................................................ 149 7.5.2.1. Ana kural ............................................................................... 149 7.5.2.1.1. Hak ehliyeti yönünden .......................................... 150 7.5.2.1.2. Fiil ehliyeti yönünden ........................................... 150 7.5.2.1.3. Özgürlükler yönünden .......................................... 151 7.5.2.2. Ana kuralın istisnası .............................................................. 152 7.5.3. Kişinin sözleşme dışı saldırılara karşı korunması .............................. 152 7.5.3.1. Genel olarak .......................................................................... 152 7.5.3.2. İlke: Tecavüzün hukuka aykırı olması ................................... 153 7.5.3.3. Hukuka aykırılığı gideren haller (hukuka uygunluk sebepleri)................................................................................ 153 7.5.3.3.1. Kişiliğine müdahale edilenin (kişilik hakkı zedelenenin) rızası ................................................ 153 7.5.3.3.2. (Daha) Üstün özel yarar ........................................ 154 7.5.3.3.3. Üstün kamu yararı ................................................. 156 7.5.3.3.4. Kanunun verdiği yetki .......................................... 156 7.5.4. Kişiliğe tecavüz halinde tanınan davalar ............................................ 156 7.5.4.1. Durdurma davası ................................................................... 156 7.5.4.2. Önleme davası ....................................................................... 157 7.5.4.3. Hukuka aykırılığın tespiti davası .......................................... 159 7.5.4.4. Vekâletsiz iş görmeden kaynaklanan dava ........................... 160 7.5.4.5. Maddî tazminat davası .......................................................... 162 7.5.4.6. Manevî tazminat davası ........................................................ 162 7.5.4.6.1. Genel açıklamalar ................................................ 162 7.5.4.6.2. Manevî tazminat hakkının hayatta devri ve mirasçılara intikali ............................................... 165 7.5.5. Kişiliği koruyan davalarda yetkili mahkeme ..................................... 167 7.5.6. Özel olarak cevap ve düzeltme hakkı ................................................ 167 8. KİŞİLERİN ADI.................................................................................................. 169 8.1. Tanım ve genel bilgiler ................................................................................ 169 8.2. Adın türleri ................................................................................................... 169 8.2.1. Kullanılması zorunlu olan haklar ...................................................... 169 8.2.1.1. Özad ...................................................................................... 169 8.2.1.2. Soyadı ................................................................................... 170 8.2.2. Kullanılması zorunlu olmayan adlar .................................................. 170 8.2.2.1. Müstear ad ............................................................................ 170 8.2.2.2. Lakap .................................................................................... 171 8.3. Adın görevleri .............................................................................................. 171 8.3.1. Belirtme ............................................................................................. 171 8.3.1.1. Ayırma yoluyla ..................................................................... 171 8.3.1.2. Bağlama yoluyla ................................................................... 171 8.3.1.3. Nitelendirme yoluyla ............................................................ 171 8.3.2. Düzen sağlama ................................................................................... 172 8.3.3. Birlik yaratma .................................................................................... 172 8.4. Adın kazanılması .......................................................................................... 172 8.4.1. Özadın kazanılması ............................................................................ 172 8.4.2. Soyadının kazanılması ....................................................................... 173 8.4.2.1. Soybağı yoluyla .................................................................... 173 8.4.2.1.1. Ana ve babası evli olan çocuklar ......................... 173 8.4.2.1.2. Anası babası evli olmayan çocuklar .................... 175 8.4.2.1.3. Evlat edinme yoluyla ........................................... 177 8.4.2.2. Evlenme yoluyla ................................................................... 177 8.4.2.2.1 22.02.2023 tarihinden önce gerçekleşen evliliklerde............................................................ 177 8.4.2.2.2 28.01.2024 tarihinden sonra gerçekleşen evliliklerde............................................................ 178 8.4.2.2.3 Boşanmanın evlenme yoluyla kazanılan soyadına etkisi....................................................... 180 8.4.2.3. İdari yolla ............................................................................. 181 8.4.3. Müstear adın kazanılması .................................................................. 181 8.4.4. Lakabın kazanılması .......................................................................... 181 8.5. Adın korunması ............................................................................................ 181 8.5.1. Genel olarak ....................................................................................... 181 8.5.2. Adın korunduğu haller ....................................................................... 182 8.5.2.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması ................................ 182 8.5.2.2. Adın haksız kullanılması ...................................................... 182 8.5.3. Adı koruyan davalar ........................................................................... 183 8.5.3.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması halinde açılacak dava ...................................................................................... 183 8.5.3.2. Adın haksız kullanılması halinde açılacak davalar ............... 183 8.5.3.2.1. Durdurma davası .................................................. 183 8.5.3.2.2. Önleme davası ..................................................... 183 8.5.3.2.3. Maddî tazminat davası ......................................... 183 8.5.3.2.4. Manevî tazminat davası ....................................... 183 8.6. Adın değiştirilmesi ....................................................................................... 184 8.6.1. Ana kural: Adın değişmezliği ............................................................ 184 8.6.2. Adın değiştirilmesine imkân veren haklı sebepler ............................. 184 8.6.2.1. Kişisel sebepler ..................................................................... 184 8.6.2.2. Aile ilişkilerinden doğan sebepler ........................................ 184 8.6.2.3. Ticarî faaliyete ilişkin sebepler ............................................. 185 8.6.2.4. Diğer sebepler ....................................................................... 185 8.6.3. Adın değiştirilmesinde usul ............................................................... 185 8.6.3.1. Yetkili ve görevli mahkeme .................................................. 185 8.6.3.2. Davacı ................................................................................... 186 8.6.3.3. Davaya katılacak kişiler ....................................................... 187 8.6.3.4. Kayıt ..................................................................................... 187 8.6.4. Adın değiştirilmesine itiraz ................................................................ 187 8.6.5. Adın değiştirilmesinin sonuçları ........................................................ 187 8.6.6. Nüfus Hizmetleri Kanunu Geçici m. 8 düzenlemesi.......................... 187 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KİŞİNİN DİĞER KİŞİLERLE VE YERLE İLİŞKİSİ (Hısımlık ve İkametgâh) 9. HISIMLIK............................................................................................................ 191 9.1. Hısımlık kavramı ve türleri .......................................................................... 191 9.1.1. Kavram .............................................................................................. 191 9.1.2. Türleri ................................................................................................ 191 9.2. Kan hısımlığı ................................................................................................ 191 9.2.1. Tanım ................................................................................................. 191 9.2.2. Kan hısımlığının türleri ..................................................................... 191 9.2.2.1. Üstsoy-altsoy hısımlığı .......................................................... 191 9.2.2.2. Yansoy hısımlığı .................................................................... 192 9.2.3. Kan hısımlığının derecesi ................................................................... 193 9.2.4. Kan hısımlığının önemi ...................................................................... 193 9.3. Kayın hısımlığı .............................................................................................. 194 9.3.1. Genel açıklama ................................................................................... 194 9.3.2. Kayın hısımlığının kurulması ............................................................. 194 9.3.3. Kayın hısımlığının türleri ................................................................... 195 9.3.4. Kayın hısımlığının derecesi ................................................................ 195 9.3.5. Kayın hısımlığının önemi ................................................................... 196 9.4. Evlât edinmeden doğan hısımlık ................................................................... 196 10. YERLEŞİM YERİ.............................................................................................. 197 10.1. Genel olarak .............................................................................................. 197 10.2. Yerleşim yerinin tanımı ve yerleşim yerine hâkim olan ilkeler ................. 197 10.2.1. Tanım ............................................................................................. 197 10.2.2. Yerleşim yerine hâkim olan ilkeler ................................................ 198 10.2.2.1. Yerleşim yerinin tekliği ilkesi ......................................... 198 10.2.2.2. Yerleşim yerinin zorunluluğu ilkesi ............................... 199 10.2.2.3. Yerleşim yerinin sürekliliği ilkesi ................................... 199 10.3. Yerleşim yerinin türleri .............................................................................. 199 10.3.1. Bağımsız yerleşim yeri .................................................................. 199 10.3.1.1. Sürekli olarak oturma ..................................................... 200 10.3.1.2. Yerleşme (oturma) niyeti ................................................ 200 10.3.2. Yasal yerleşim yeri (bağımsız olmayan yerleşim yeri) ................. 201 10.3.2.1. Velâyet altındaki çocuklar .............................................. 201 10.3.2.2. Vesayet altındaki kişiler ................................................. 202 BEŞİNCİ BÖLÜM KİŞİSEL DURUM SİCİLİ (Şekli Kişiler Hukuku) 11. KİŞİSEL DURUM SİCİLİ.................................................................................. 205 11.1. Genel olarak .............................................................................................. 205 11.2. Nüfus işleri örgütü ..................................................................................... 205 11.2.1. Merkez örgütü ............................................................................... 205 11.2.2. Taşra örgütü ................................................................................... 205 11.2.2.1. İller ................................................................................. 205 11.2.2.2. İlçeler .............................................................................. 206 11.3. Nüfus kütüklerinin tutulması ve kütüklerin yanlış tutulmasından doğan sorumluluk ...................................................................................... 206 11.3.1. Nüfus kütüklerinin tutulması ......................................................... 206 11.3.2. Nüfus kütüklerinin yanlış tutulmasından doğan hukukî sorumluluk .................................................................................... 206 11.4. Kişisel durum siciline ilişkin genel ilkeler ............................................... 206 11.4.1. Sicilin bütünlüğü .......................................................................... 206 11.4.2. Nüfus kayıtlarının incelenmesi ..................................................... 206 11.4.3. Nüfus kayıtlarının ispat gücü ....................................................... 207 11.5. Nüfus kütüklerinin türleri ......................................................................... 208 11.5.1. Doğum kütüğü ............................................................................