İÇİNDEKİLER § 1. GİRİŞ ....................................................................................................................................1 I. TANIM VE MİRAS HUKUKUNUN GEREKLİLİĞİ...................................................1 1. Tanım.........................................................................................................................1 2. Miras Hukukunun Gerekliliği....................................................................................1 3. Miras Hukukunun Anayasa Teminatı Altında Olması...............................................2 4. Miras Hukukunun, Medenî Kanunun İçindeki Yeri Ve Sistematiği...........................3 II. MİRAS HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI........................................................5 1. Miras..........................................................................................................................5 2. Mirasbırakan..............................................................................................................5 3. Mirasçı.......................................................................................................................5 4. Tereke.........................................................................................................................8 a) Malvarlığında bulunan, fakat terekede yer almayan hukuki ilişkiler............8 b) Malvarlığında bulunmayan, fakat terekede yer alan hukukî ilişkiler..........10 c) Manevi değer taşıyan varlıklar ve özellikle dijital tereke unsuru sorunu....11 d) Ölüm sebebiyle doğduran doğruya mirasçıların şahsında doğan haklar.....15 5. Ölüme Bağlı Tasarruf...............................................................................................15 III. MİRAS HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMI OLARAK KÜLLÎ HALEFİYET VE SONUÇLARI...................................................................................16 1. Küllî Halefiyet Kavramı...........................................................................................16 2. Küllî Halefiyetin İstisnası: Cüzî Halefiyet Hali.......................................................19 BİRİNCİ KISIM YASAL MİRASÇILIK § 2. KAN HISIMLARININ YASAL MİRASÇILIĞININ TEMELİ OLAN ZÜMRE SİSTEMİNİN ESASLARI ................................................................................22 I. GENEL BİLGİLER.......................................................................................................22 1. Fert Sistemi..............................................................................................................22 2. Sınıf Sistemi.............................................................................................................22 3. Zümre (Parantel) Sistemi.........................................................................................22 a) Zümrenin tanımı................................................................................................23 b) Yasal mirasçılık açısından Medenî Kanundaki zümre düzeni...........................23 II. ZÜMRE SİSTEMİNİN ANA PRENSİPLERİ..............................................................25 1. Mirasçı Olabilmek İçin Bir Zümreye Dahil Olma...................................................25 2. Bir Önceki Zümrede Mirasçı Bulunması, Bir Sonraki Zümrenin Mirasçılığını Engeller..............................................................................................26 3. Zümre İçinde Ön Sıradaki (Derecedeki) Mirasçılar, Bir Alt Sıradaki Mirasçıların Mirasçılığını Engellerler......................................................................28 4. Zümre Başları ve Kök Başlarının Önceliği..............................................................28 5. Zümre Başı ya da Kök Başına Altsoyun Halef Olması............................................30 6. Mirasın, Birinci Zümrede, Kök Başlarına, İkinci ve Üçüncü Zümrelerde, Zümre Başlarına Göre Eşit Olarak Paylaşılması.....................................................31 7. İkinci ve Üçüncü Zümrelerde Mirasın Ana ve Baba Hattı Olarak İkiye Ayrılması.........................................................................................................32 III. MİRASBIRAKANA ÇİFT HISIMLIK BAĞI İLE BAĞLI OLANLARIN MİRASÇILIĞI...............................................................................................................35 IV. YARIM KAN HISIMLARININ MİRASÇILIĞI..........................................................36 V. EVLİLİK DIŞINDA DOĞAN HISIMLARIN MİRASÇILIĞI.....................................37 § 3. EVLÂTLIĞIN (VE ALTSOYUNUN) MİRASÇILIĞI ..................................................39 I. GENEL OLARAK.........................................................................................................39 II. EVLÂTLIK VE ALTSOYUNUN MİRASÇILIĞININ ÖZELLİKLERİ......................39 § 4. ZÜMRE SİSTEMİNİN GENEL OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ ........................40 § 5. EŞİN MİRASÇILIĞI .........................................................................................................41 I. GENEL OLARAK.........................................................................................................41 II. EŞİN DEĞİŞİK ZÜMRELERLE BİRLİKTE MİRASÇI OLMASI DURUMUNDA MİRAS PAYININ ORANLARI.........................................................41 III. EŞİN MİRASÇILIĞI İLE İLGİLİ BAZI ÖZEL DURUMLAR...................................46 1. Boşanma Davasının Eşin Mirasçılığına Etkisi..........................................................46 2. Evliliğin Butlanı Kararının Eşin Mirasçılığına Etkisi...............................................49 3. Birden Fazla Sağ Kalan Eşin Mirasçılığı...................................................................51 § 6. DEVLETİN MİRASÇILIĞI ............................................................................................51 İKİNCİ KISIM ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR § 7. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARA İLİŞKİN ÖNBİLGİLER ...................................54 I. KAVRAM .....................................................................................................................54 II. ÖLÜME BAĞLI BAĞIŞLAMALARIN, ÖLÜME BAĞLI TASARRUF HÜKÜMLERİNE TÂBİ OLMASI...............................................................................56 III. ÖLÜME BAĞLI TASARRUF KAVRAMININ İKİ ANLAMI....................................56 1. Şekli Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar..................................................................57 2. Maddî Anlamda Ölüme Bağlı Tasarruflar................................................................60 § 8. ÖLÜME BAĞLI TASARRUF YAPMA EHLİYETİ .......................................................60 I. GENEL OLARAK.........................................................................................................60 II. VASİYETNAME YAPABİLME EHLİYETİ................................................................61 1. Ayırt Etme Gücü .....................................................................................................61 2. Yaş............................................................................................................................62 III. MİRAS SÖZLEŞMESİ YAPMA EHLİYETİ................................................................63 § 9. ŞEKLÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR ...............................................66 I. ŞEKLÎ ANLAMDAKİ ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER.......................................................................................................66 II. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFTA ŞEKLE UYMANIN YARARLARI........................66 § 10. RESMÎ VASİYETNAMELER .........................................................................................67 I. GENEL BİLGİLER.......................................................................................................67 II. RESMÎ VASİYETNAMENİN DÜZENLENİŞ ŞEKİLLERİ........................................72 III. OKUNARAK VE İMZALANARAK DÜZENLENEN RESMÎ VASİYETNAMELER (MK 533/534)...........................................................................73 1. Birinci Safha............................................................................................................73 2. İkinci Safha..............................................................................................................75 IV. OKUNMADAN VE İMZALANMADAN DÜZENLENEN RESMÎ VASİYETNAMELER...................................................................................................77 V. KARMA ŞEKİLDE DÜZENLENEN RESMİ VASİYETNAMELER.........................79 1. Okunmadan, Fakat İmzalanarak Düzenleme...........................................................79 2. Okuyarak, Fakat İmzalamadan Düzenleme.............................................................80 VI. BAZI ÖZEL DURUMLAR...........................................................................................81 1. Körlerin Durumu.......................................................................................................81 2. Sağır ve Dilsizlerin Durumu......................................................................................82 3. Türkçe Bilmeyenlerin Durumu .................................................................................83 § 11. EL YAZILI VASİYETNAME ..........................................................................................84 I. GENEL OLARAK.........................................................................................................84 II. EL YAZILI VASİYETNAMENİN FAYDA VE MAHZURLARI.................................84 1. Faydaları..................................................................................................................84 2. Mahzurları................................................................................................................84 III. EL YAZILI VASİYETNAMENİN ŞEKİL ŞARTLARI................................................86 1. Vasiyetnamenin Metni...............................................................................................86 a) Genel olarak........................................................................................................86 b) Metnin, kısmen üçüncü kişiler tarafından ya da mekanik bir araçla yazılmış olması........................................................................................88 2. Düzenleme tarihi......................................................................................................89 a) Düzenleme tarihinin gösteriliş şekli...................................................................89 b) Düzenleme tarihinin vasiyetnamede gösterilmesinin faydaları..........................90 c) Düzenleme tarihinin el yazısı ile olması şartı.....................................................91 d) Düzenleme tarihinin vasiyetname bulunmamasının müeyyidesi.......................91 3. İmza..........................................................................................................................93 a) Genel olarak........................................................................................................93 b) İmzanın, el yazılı vasiyetnamedeki fonksiyonları..............................................93 c) İmzanın atılış şekli..............................................................................................93 d) İmzanın vasiyetnamedeki yeri............................................................................94 IV. EL YAZILI VASİYETNAMENİN SAKLANMASI (TEVDİİ)....................................94 V. EL YAZILI VASİYETNAMEDE, VASİYETÇİ TARAFINDAN SONRADAN YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER................................................................95 a) Vasiyetname daha tamamlanmadan yapılan değişiklikler.......................................95 b) Vasiyetname tamamlandıktan sonra yapılan değişiklikler.......................................95 § 12. SÖZLÜ VASİYETNAME .................................................................................................96 I. GENEL OLARAK.........................................................................................................96 II. SÖZLÜ VASİYETNAMENİN ŞEKİL ŞARTLARI.....................................................98 a) Birinci safha...............................................................................................................98 b) İkinci safha................................................................................................................98 III. SÖZLÜ VASİYETNAMENİN HÜKÜMDEN DÜŞMESİ.........................................103 § 13. MİRAS SÖZLEŞMELERİ ............................................................................................104 I. TANIM VE GENEL BİLGİLER....................................................................................104 1. Miras Sözleşmesi İle Vasiyetname Arasındaki Benzerlik.......................................105 2. Miras Sözleşmesi İle Vasiyetname Arasındaki Farklar...........................................105 II. MİRAS SÖZLEŞMELERİNİN TÜRLERİ.................................................................105 1. Olumlu miras sözleşmeleri - olumsuz (mirastan feragat) miras sözleşmeleri.......105 a) Miras sözleşmesi...............................................................................................106 b) Mirastan feragat sözleşmesi..............................................................................106 2. Bir taraflı ve iki taraflı miras sözleşmeleri.............................................................106 a) Bir taraflı miras sözleşmesi...............................................................................106 b) İki taraflı miras sözleşmesi...............................................................................106 3. İvazlı ve ivazsız (karşılıklı ve karşılıksız) miras sözleşmeleri...............................107 a) İvazsız miras sözleşmesi...................................................................................107 b) İvazlı miras sözleşmesi.....................................................................................107 III. MİRAS SÖZLEŞMESİ YAPMA EHLİYETİ..............................................................107 1. Ölüme Bağlı Tasarrufta Bulunan Tarafın Ehliyeti.................................................108 2. Ölüme Bağlı Tasarrufta Bulunmayan Tarafın Ehliyeti..........................................108 3. Taraflardan Birinin Ehliyetsizliğinin Sonuçları.....................................................110 a) Ölüme bağlı tasarrufta bulunmayan tarafın ehliyetsizliği................................110 b) Mirasbırakanın ehliyetsizliği............................................................................110 IV. MİRAS SÖZLEŞMESİNİN ŞEKLİ.............................................................................111 1. Genel Olarak...........................................................................................................111 2. Miras Sözleşmesinin Şekil Yönünden Resmî Vasiyetnameden Farkları...............113 a) Tarafların aynı anda noter önünde bulunmaları................................................113 b) Noterin beyanları yazması ya da yazdırması ve metnin okunması..................113 c) Tarafların metni tanıklar önünde imzalamaları.................................................114 d) Mirasbırakanın, tanıklar önünde, belgeyi okuduğunu ve bunun son arzularına uygun olduğunu beyan etmesi...................................................114 e) Tanıkların şerh ve imzası..................................................................................114 f) Miras sözleşmesinin saklanması, tevdii ve açılması........................................114 § 14. VASİYETNAMENİN GERİ ALINMASI, YOK OLMASI VE MİRAS SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ .............................................................................115 I. VASİYETNAMENİN GERİ ALINMASI ..................................................................115 1. Genel Olarak..........................................................................................................115 2. Vasiyetnamenin Sonradan Yapılan Bir Ölüme Bağlı Tasarrufla Geri Alınması (MK 542)........................................................................................115 3. Vasiyetnamenin Yok Edilerek Geri Alınması.........................................................117 4. Vasiyetname İle Yapılan Tasarrufun, Sağlar Arası Bir Tasarrufla Geri Alınması (Ademptio Legati)..........................................................................119 II. VASİYETNAMENİN YOK OLMASI........................................................................120 III. MİRAS SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ (ORTADAN KALDIRILMASI)........122 1. Miras Sözleşmesinin Tarafların Anlaşması İle Sona Ermesi (Miras Sözleşmelerine Son Verme Sözleşmesi)....................................................122 a) Genel olarak......................................................................................................122 b) Miras sözleşmesine son verme sözleşmesinin şartları......................................123 aa) Tarafların hayatta olması.............................................................................123 bb) Ehliyet........................................................................................................123 cc) Şekil............................................................................................................123 c) Miras sözleşmesine son verme sözleşmesinin sonuçları..................................124 2. Miras Sözleşmesinin Bir Taraflı İrade Beyanı İle Sona Ermesi (Miras Sözleşmesinden Dönme)............................................................................125 a) Genel olarak......................................................................................................125 b) Mirastan çıkarma sebeplerinden birinin varlığı hâlinde miras sözleşmesinden dönme.....................................................................................125 aa) Genel bilgiler..............................................................................................125 bb) Mirasçılıktan çıkarma sebeplerinden birinin varlığı hâlinde dönmenin şartları........................................................................................126 aaa) Hak sahibi.........................................................................................126 bbb) Mirastan çıkarma sebeplerinden birinin varlığı................................126 ccc) Ehliyet...............................................................................................127 ddd) Şekil..................................................................................................128 cc) Mirastan çıkarma sebeplerinden birine dayanılarak dönmenin sonuçları...................................................................................128 c) Miras sözleşmesinden, sağlar arası ivaz (karşılık) borcunun yerine getirilmemesi sebebiyle dönülmesi (sona ermesi)............................................129 aa) Genel olarak...............................................................................................129 bb) Sağlar arası ivaz borcunun yerine getirilmemesi sebebiyle miras sözleşmesinden dönmenin şartları...................................................130 aaa) Dönme hakkı kime aittir?.................................................................130 bbb) Sağlar arası ivaz borçlusunun temerrüde düşmüş olması.................130 ccc) Sağlar arası ivaz borçlusunun yeterli güvence (teminat) göstermemiş olması..........................................................................131 cc) Miras sözleşmesinden, sağlar arası ivaz borcunun yerine getirilmemesi sebebiyle dönmenin sonuçları............................................131 3. Mirasbırakanın, Miras Sözleşmesine Aykırı Düşen Tasarrufları.............................132 a) Genel olarak......................................................................................................132 b) Kanunda düzenlenen hâller..............................................................................133 aa) Mirasbırakanın, miras sözleşmesi ile bağdaşmayan ölüme bağlı tasarrufları.........................................................................................133 bb) Miras sözleşmesi ile bağdaşmayan sağlar arası ivazsız (karşılıksız) tasarruflar...............................................................................134 cc) Müeyyide...................................................................................................136 c) Mirasbırakanın, kanunda düzenlenmemiş olan miras sözleşmesine aykırı tasarrufları........................................................................137 aa) Sağlar arası ivazlı tasarruflar....................................................................137 bb) Miras sözleşmesi ile yapılan tasarrufun, mirasbırakanın sonradan oluşan aile hukuku ilişkilerinden etkilenmesi...........................138 cc) Mirasbırakanın sağlığında malvarlığını israf etmesi ya da fiilî tasarruflar yoluyla miras sözleşmesiyle lehine tasarruf yapılan kimseye zarar vermesi.................................................................138 IV. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN KENDİLİĞİNDEN (KANUN GEREĞİ) SONA ERMESİ.........................................................................139 1. Lehine Ölüme Bağlı Tasarruf Yapılan Kimsenin Mirasbırakandan Önce Ölmesi...........................................................................................................139 2. Boşanma.................................................................................................................141 3. Evliliğin Butlanına Karar Verilmesi.......................................................................142 4. Mirastan Yoksunluk Sebeplerinden Birinin Varlığı...............................................142 5. Bozucu Şartın Gerçekleşmesi Ya Da Geciktirici Şartın Gerçekleşmemesi...........142 6. Sözlü Vasiyetname.................................................................................................142 § 15. MADDÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLAR ...........................................143 I. MADDÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER......................................................................................143 II. MADDÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLA ŞEKLÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUF ARASINDAKİ İLİŞKİ.........................144 1. Sadece Miras Sözleşmesi İle Yapılabilen Ölüme Bağlı Tasarruflar.......................144 2. Hem Miras Sözleşmesi Hem De Vasiyetname İle Yapılabilen Ölüme Bağlı Tasarruflar.....................................................................................................146 3. Sadece Vasiyetname İle Yapılabilen Ölüme Bağlı Tasarruflar...............................146 § 16. MADDÎ ANLAMDA ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN TÜRLERİ ...................147 I. MİRASÇI ATAMA......................................................................................................147 II. VASİYET (BELİRLİ MAL BIRAKMA)....................................................................148 1. Genel Olarak..........................................................................................................148 2. Vasiyetin Bazı Türleri............................................................................................151 a) Belirli mal vasiyeti (bırakma)...........................................................................151 b) Alt vasiyet.........................................................................................................152 c) Ön vasiyet.........................................................................................................153 d) Alacak vasiyeti.................................................................................................153 e) İbra vasiyeti......................................................................................................153 f) İntifa vasiyeti....................................................................................................154 g) İrat vasiyeti.......................................................................................................154 3. Vasiyetin Hükümleri..............................................................................................154 a) Vasiyet borçlusu kimdir ?.................................................................................154 b) Vasiyet alacaklısı kimdir ?................................................................................156 c) Vasiyet borcunun doğumu ve muaccel hale gelmesi........................................157 d) Zamanaşımı......................................................................................................158 4. Vasiyet Borcunun Kapsamı....................................................................................159 5. Vasiyetin Tenkisi....................................................................................................160 III. KOŞUL (ŞART)..........................................................................................................161 1. Genel Olarak..........................................................................................................161 2. Hukuka ve Ahlâka Aykırı Koşullar........................................................................164 3. Anlamsız ve Yalnız Başkasını Rahatsız Edici (Faydasız ve Müziç) Şartlar..........168 4. İmkânsız Koşullar..................................................................................................168 IV. YÜKLEME (MÜKELLEFİYET)................................................................................168 1. Genel Olarak..........................................................................................................168 2. Yüklemenin Konusu..............................................................................................171 3. Yüklemenin Yerine Getirilmesi.............................................................................171 4. Hukuka ve Ahlâka Aykırı ya da Yalnız Başkasını Rahatsız Edici Yüklemeler......173 V. VAKIF KURMA..........................................................................................................173 VI. YEDEK VE ARTMİRASÇI ATAMA (İkameli Tasarruflar)........................................177 1. Yedek Mirasçı Atama.............................................................................................177 2. Artmirasçı Atama...................................................................................................179 a) Kavram ve genel bilgiler..................................................................................179 b) Artmirasçı atama...............................................................................................183 aa) Genel bilgiler............................................................................................183 bb) Hükümleri................................................................................................184 aaa) Mirasın artmirasçıya geçmesinden önceki safha..............................184 bbb) Mirasın artmirasçıya geçmesi safhası..............................................188 c) Art vasiyet alacaklısı atanmasındaki özellikler................................................190 VII. VASİYETİ YERİNE GETİRME GÖREVLİSİ ATAMA............................................191 a) Genel bilgiler.........................................................................................................191 b) Vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevleri.......................................................195 c) Vasiyeti yerine getirme görevlisinin denetimi.......................................................198 d) Vasiyeti yerine getirme görevlisinin sorumluluğu.................................................199 e) Vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevinin sona ermesi..................................200 VIII. MİRASTAN FERAGAT...............................................................................................201 a) Tanım ve genel bilgiler..........................................................................................201 b) Mirastan feragat sözleşmesinin türleri...................................................................203 c) Feragatin hükümleri...............................................................................................204 aa) Feragat eden yönünden....................................................................................204 bb) Feragatin altsoya etkisi....................................................................................205 cc) Feragatin tasarruf edilebilir kısma (tasarruf nisabına) etkisi...........................207 dd) Feragatin mirasbırakanın alacakları yönünden etkisi......................................207 d) Feragatin hükümsüzlüğü........................................................................................208 aa) Feragatin belirli bir ya da bir kaç kişi lehine yapılmış olması........................209 bb) Feragatin en yakın ortak kökün altsoyu (tüm ortak yasal mirasçılar) lehine yapılmış olması.....................................................................................209 IX. MİRASÇILIKTAN ÇIKARMA (MİRASTAN ISKAT)..............................................211 1. Cezai Mirasçılıktan Çıkarma.................................................................................211 a) Genel olarak......................................................................................................211 b) Mirasçılıktan çıkarmanın şartları......................................................................212 aa) Şekil.........................................................................................................212 bb) Mirasçılıktan çıkarmanın MK 510’da sayılan sebeplerden birine dayanması......................................................................................213 cc) Mirasçılıktan çıkarma sebebinin, ölüme bağlı tasarrufta gösterilmesi.....216 c) Mirasçılıktan çıkarmanın hükümleri................................................................218 d) Mirasçılıktan çıkarmanın hükümsüzlüğü.........................................................220 aa) İptal davası açılabilecek hâller.................................................................220 bb) Tenkis davası açılabilecek hâller..............................................................222 e) Affın mirasçılıktan çıkarmaya etkisi................................................................223 2. Koruyucu mirasçılıktan çıkarma (borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma)...........................................................................................223 § 17. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN YORUMU .......................................................225 I. GENEL OLARAK.......................................................................................................225 II. VASİYETNAMELERİN YORUMU...........................................................................227 a) Genel olarak...........................................................................................................227 b) Vasiyetnamelere ilişkin özel yorum kuralları........................................................228 aa) Favor testamenti (vasiyetname lehine yorum).................................................228 bb) Kanunî mirasın geçişi (intikali) kurallarına bağlılık........................................230 cc) Mirasçı ataması mı, vasiyet mi?.......................................................................231 III. MİRAS SÖZLEŞMESİNİN YORUMU.....................................................................231 § 18. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARDA HÜKÜMSÜZLÜK ........................................232 I. GENEL OLARAK.......................................................................................................232 II. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN KANUN GEREĞİ (KENDİLİĞİNDEN) HÜKÜMSÜZ OLMASI...........................................................232 1. Evlilik Birliğinin Ölüm (Ve Gaiplik) Dışında Sona Ermesi..................................233 2. Lehine Ölüme Bağlı Tasarruf Yapılan Kimsenin Mirasbırakandan Önce Ölmesi...........................................................................................................233 3. Lehine Ölüme Bağlı Tasarruf Yapılan Kimsenin Mirastan Yoksun Olması..........233 4. Bozucu Şartın Gerçekleşmesi ya da Geciktirici Şartın Gerçekleşmemesi.............233 III. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARIN İPTALİ (MK 557 vd.)....................................233 A. İptal Sebepleri........................................................................................................233 1. Ehliyetsizlik (MK 557
