Federalizm Paradoksu: İspanya ve Belçika Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Esra Pekmez tarafından kaleme alınan ve Filiz Kitabevi etiketiyle yayımlanan Federalizm Paradoksu: İspanya ve Belçika Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz, modern devlet yapılarında bütünleşme ile parçalanma arasında sıkışan yönetim modellerini çokuluslu bir perspektifle ele alan son derece nitelikli bir araştırma-inceleme eseridir. Kitap, özellikle etno-ulusal çatışmaların yoğun olarak yaşandığı İspanya ve Belçika örnekleri üzerinden; anayasa hukuku, siyaset bilimi ve post-fonksiyonalizm teorileri ışığında federalizmin doğasında barınan o yapısal çelişkiyi (paradoksu) masaya yatırmaktadır. Eserin ilk bölümünde, federalizmi kavramaya yönelik analitik bir çerçeve çizilerek etno-ulusal çatışmaların çözüm yaklaşımları, özyönetim (self-rule) ve paylaşılan yönetim (shared-rule) kavramları üzerinden analiz edilmektedir. İkinci ve üçüncü bölümlerde ise iki ülkenin tarihsel ve anayasal mimarisi mercek altına alınmaktadır. İspanya'nın Franco diktatörlüğünden "Özerklikler Devleti"ne (Estado de las Autonomías) geçiş süreci, asimetrik bölgeselleşme, mali özerklik ve İspanyol Anayasası'nın meşhur 153 ve 155. maddeleri gibi dikey/yatay devlet denetim mekanizmaları tahlil edilirken; Belçika'nın üniter yapıdan dil sınırlarının dondurulması ve 1970'lerden itibaren geçirdiği yedi aşamalı devlet reformlarıyla ikili federalizme dönüşümü ile oydaşmacı (consociational) mekanizmaları detaylıca incelenmektedir. Dördüncü ve beşinci bölümlerde güncel krizlerin anatomisi çıkarılmaktadır. İspanya bağlamında Bask Ülkesi ve Katalonya’nın tanınma sınırları ile bağımsızlık talepleri; Belçika tarafında ise koalisyon çıkmazları, Flaman milliyetçiliğinin (N-VA) yükselişiyle gündeme gelen konfederalizm arayışları, COVID-19 sürecinde federal mimarinin verdiği kriz sınavı ve Brüksel'in çok düzeyli yönetişim sınırları (Brüksel Paradoksu) derinlemesine analiz edilmektedir. Kitabın sonuç mahiyetindeki son bölümlerinde ise kapsamlı bir karşılaştırmalı sentez sunulmaktadır. İspanya'daki yargısal filtreleme ve esnekliğin sınırları ile Belçika'daki oydaşmacı mimarinin getirdiği "karar alma tuzağı", çokuluslu federalizmde çatışma yönetimi ve federalizmin koşullu başarısı akademik bir titizlikle harmanlanmıştır. Geniş kaynakça desteği ve sistematik içindekiler yapısıyla kamu hukuku akademisyenleri, anayasa hukukçuları, uluslararası ilişkiler uzmanları ve karşılaştırmalı siyaset üzerine çalışan araştırmacılar için birinci elden, güncel ve vazgeçilmez bir başvuru kaynağıdır.