İÇİNDEKİLER SUNUŞ V ÖNSÖZ VII İÇİNDEKİLER IX TABLOLAR LİSTESİ XV GRAFİKLER LİSTESİ XIX I. BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ FİKRİISİN DOĞUŞU VE GELİŞİMİ A. Küreselleşme ve Bölgeselleşme Hareketleri 5 1. Küreselleşme ve Bölgeselleşme Hareketleri 5 2. Bölgesel Ekonomik Birleşme Çeşitleri 7 3. Bazı Bölgesel Ekonomik Birleşme Girişimleri 8 a. NAFTA (Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi) 8 b. MERCOSUR (Güney Konisi Ortak Pazarı) 8 c. APEC (Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği) 9 d. ASEAN (IJzak Doğu Asya Ülkeleri Birliği) 9 e. KEl (Karadeniz Ekonomik işbirliği) 9 f. ECO (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) 9 4. Bölgesel Ekonomik Birleşmelerin Başarı Şartlan 10 B. Avrupa Birliği'ne Doğru 10 I. Avrupa Birliği Fikrinin Doğuşu 10 2. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu 13 3. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu 14 4. Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) 14 5. Avrupa Birliği Antlaşması (/Maastricht Antlaşması) 19 C. Avrupa Birliği'nin Hedef ve Amaçları 21 1. Siyasi Amaçlar 21 2. Ekonomik Amaçlar 22 3. Sosyal Amaçlar 22 D. Avrupa Birliği'nin Organlan 23 1. Avrupa Birliği Bakanlar Konseyi 23 2. Avrupa Birliği Komisyonu 24 3. Avrupa Parlamentosu 25 4. Ekonomik ve Sosyal Komite ve Danışma Komitesi 26 5. Avrupa Birliği Adalet Divanı 27 6. Sayıştay (Hesap Mahkemesi) 27 7. Avrupa Yatırım Bankası 28 II. BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ NİN SOSYAL POLİTİKASI VE TÜRKİYE'NİN UYUMU A. AB'nde Sosyal Politika İlgili Kurumlar 29 1. Avrupa Sosyal Fonu 29 2. Avrupa Yatırım Bankası 31 3. Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (ERDF) 32 4. Avrupa Tarımsal Yönlendirme ve Garanti Fonu (FEOGA) 32 5. Avrupa Mesleki Eğitim Geliştirme Merkezi (CEDEFOB) 33 6. Ekonomik ve Sosyal Komite 33 B. Birlikle İlgili Temel Antlaşmalardaki Sosyal Politikayla İlgili Hükümler 33 1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Antlaşması 33 2. Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM) Antlaşması 34 3. AET (Roma) Antlaşması 34 4. Avrupa Tek Senedi 36 5. Topluluk Sosyal Şartı 37 6. Avrupa Birliği (Maastricht) Antlaşması, Ekli Sosyal Politika Protokolü ve Ona Ekli Antlaşma 38 7. Amsterdam Antlaşması 40 C. AB'nde Sosyal Politika Uygulamalan 44 1. İstihdam Politikaları ve İş Piyasalarının Düzenlenmesi 45 a. İş Piyasası .... b. İstihdam ve Ücretler 47 c. Serbest Dolaşım 49 d. Kadın ve Erkek Arasında Eşit Muamele 52 e. Mesleki Eğitim 54 2. Yaşam ve Çalışma Şartlan 56 a. Yaşam ve Çalışma Şartlarının İyileştirilmesi 56 b. Çalışanlann Sağlık ve Güvenliğinin Korunması 58 c. Sosyal Koruma....... d. Toplu Müzakere ve Örgütlenme Özgürlüğü 60 e. İşçilere Yönelik Bilgilendirme, Danışma ve Yönetime Katılma 61 3. Özel Olarak Korunması Gereken Gruplar 63 a. Çocukların ve Gençlerin Korunması 63 b. Yaşlıların Korunması 65 c. Sakatların Korunması 66 D. Üyelik Sürecinde Türkiye'nin AB Sosyal Politikasına Uyumu 68 1. Türkiye'nin İçinde Bulunduğu Genel Durum 68 a. Ekonomik Yapı 68 b. Teknik Durumu 68 e. İşgücünün Yapısı 69 d. Siyasal Yapı 69 2. Temel İlkeler ve Uyumun Gerçekleştirilmesi 70 a. Serbest Dolaşım 71 b. Cinsiyetler Arasında Eşit Davranma 73 c. İş İlişkisinin Sürekliliğinin Korunması 74 ca. Toplu İşçi Çıkarmaya Karşı Güvence 74 cb. Ödeme Aczine Düşen İşverene Karşı Güvence 75 cc. İşyerinin Devrine Karşı Güvence 75 d. Sosyal Güvenlik 76 e. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği 76 f. Yönetime Katılma 77 III. BÖLÜM TÜRKİYE-AVRUPA BİRLİĞİ İLİŞKİLERİ A. Türkiye'nin AETna Ortak Üyelik Başvurusu 79 1. Başvuru Sebepleri 79 a. Siyasi Sebepler 79 b. Ekonomik Sebepler 80 c. Yunanistan Faktörü 80 2, Başvuru Sonrası Gelişmeler 80 a. 1959-1963 Dönemi 81 b. 1976 Erteleme, 1978 Dondurma Kararlan 82 c. 24 Ocak 1980 Kararları ve Sonrası 83 d. 12 Eylül 1980 Sonrası İlişkiler 83 3. Türkiye'nin Tam Üyelik Başvurusu 84 a. Tam Üyelik Başvurusunun Nedenleri 84 aa. Ekonomik Sebepler 84 ab. Siyasi Sebepler 85 b. AB Komisyonu Tarafından Hazırlanan ve Bakanlar Konseyi Tarafından Onaylanan "Görüş" Raporu 86 c. İşbirliği Programı (Matutes Paketi) 87 ca. Gümrük Birliğinin Sağlanması 87 cb. Çeşitli Alanlarda Teknik İşbirliğinin Artıniması 87 cc. Mali İşbirliğinin Sağlanması 88 cd. Politik İşbirliğinin Sağlanması 88 B. Ortaklık Temel Belgeleri, Organları ve Dönemleri 88 1. Ortaklık Temel Belgeleri 88 a. Ankara Antlaşması 88 b. Katma Protokol 89 c. Uyum Antlaş/nalan 90 2. Ortaklık Organlan 91 a. Ortaklık Konseyi 91 b. Ortaklık Komitesi 91 c. Karma Parlamento Komisyonu 91 d. Gümrük Birliği Komitesi 91 3. Ortaklık Dönemleri 91 a. Hazırlık Dönemi 92 b. Geçiş Dönemi 92 c. Son Dönem 92 4. Türkiye'nin Gümrük Birliğine Girmesi 93 5. Türkiye'nin AB'ne Resmi Adaylık Statüsünü Kazanması 93 6. Tam Üyeliğin Türkiye ve AB Açısından Genel Bir Değerlendirmesi 97 a. Türkiye'nin AB'ne Tam Üyeliğinden Beklentileri 98 b. AB'nin Türkiye'nin Tam Üyeliğinden Beklentileri 99 C. AB'de Göçmen Türkler ve Yapısı 100 1. AB Ülkelerinde Göçmen Türklerin Yapısı 102 a. AB Ülkeleri'ndeki Türklerin Demografik Yapısı 102 aa. Toplam Yabancı Nüfus içinde Türkler 102 ab. Yaş Grupları İtibariyle Türk Nüfus 104 ac. Cinsiyet İtibariyle Türk Nüfus 107 b. Türk İşçilerinin AB Ülkelerinde İstihdamı 109 c. AB Ülkelerindeki Türk İşadamlan 113 d. Türk Göçmenlerinin Vasıf ve Eğitim Seviyeleri 114 2. AB Ülkelerindeki Göçmen Türklerin Sorunları 115 a. İntibak Güçlüğü 115 b. Konut Sorunu 117 c. Eğitim Sorunu 117 d. İşsizlik Sorunu 119 e. Serbest Dolaşım 121 f Kesin Geriye Dönüşler 124 3. Avrupa Birliği'nde Türkler ve Gelecekleri 125 IV. BÖLÜM AB ÜLKELERİYLE TÜRKİYE'NİN DEMOGRAFİK YAPISI A. Nüfusun Sosyal Özellikleri 126 1. Coğrafi Durum ve Nüfus Yoğunluğu 126 a. Coğrafi Durum 126 b. Nüfus Yoğunluğu 130 2. Nüfusun Büyüklüğü ve Artış Hızı 132 3. Nüfusun Yaş ve Cinsiyet Yapısı 134 a. Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 134 b. Nüfusun Cinsiyet Yapısı 141 c. Medyan Yaş 143 d. Bağımlılık Oranı 145 4. Hanehalkı 146 a. Hanehalkı Büyüklüğü 146 b. Hanehalklannın Dağılımı 147 5. Kentsel ve Kırsal Nüfus 148 B. Evlilik ve Boşanmalar 149 1. Evlenmeler 149 a. Evlenme Miktarları 150 b. Evlenme Oranları 153 c. İlk Evlenme Yaşları 153 2. Boşanmalar 155 a. Boşanma Miktarları 155 b. Boşanma Oranlan 157 C. Doğurganlık 158 1. Meşru Doğumlar 158 a. Kaba Doğum Oranlan 158 b. Doğurganlık Hızlan 160 2. Gayri Meşru Doğumlar 163 3. Kürtajlar 164 D. Ölümler 166 1. Ölüm Miktarlan 167 2. Ölüm Oranlan 168 3. Bebek Ölümleri 169 4. Hayatta Kalma Süreleri 172 E. AB Ülkelerinde ve Türkiye'de Aile ve Nüfus Politikalan 175 1. Türkiye'de Uygulanan Aile ve Nüfus Politikalan 175 a, 1963 Öncesi Dönem Aile ve Nüfus Politikaları 175 b. Planlı Dönem Aile ve Nüfus olitikalan 176 2. AB Ülkelerinde Uygulanan Aile ve Nüfus Politikalan 183 a. Aile ve Nüfus Politikasına Genel Yaklaşım . 183 b. AB Ülkelerinde Aile ve Nüfus Politikası Konusunda Alınan Önlemler 185 3. Türkive'nin Tam Üyeliğinin AB'ne Demografik Açıdan Etkisi 187 V. BÖLÜM AB ÜLKELERİYLE TÜRKİYE'NİN İŞGÜCÜ YAPISI A. İşgücünün Genel Özellikleri 189 1. Çalışma Çağındaki Nüfus Miktarı 190 2. İşgücünün Yaş Dağılımı 191 3. İşgücünün Cinsiyet Yapısı 194 4. İşgücüne Katılma Oranlan 196 B. İşgücünün Yapısı 199 1. İşgücü Yapısında Gelişmeler 199 a. AB Ülkelerinde İşgücü Yapısında Meydana Gelen Gelişmeler 199 b. Türkiye'de İşgücü Yapısında Meydana Gelen Değişmeler 201 2. İşgücünün Sektörler İtibariyle Dağılımı 203 3. İşgücünün Meslekteki Mevkii (Statüsü) itibariyle Dağılımı 209 4. İşgücünün İktisadi Faaliyet Dallan İtibariyle Dağılımı 211 5. İşgücünün Meslek Grupları İtibariyle Dağılımı 214 C. İşsizlik ve İstihdam Politikalan 216 1. Genel Durum 216 2. İşsizliğin Genel Özellikleri 219 a. Yaş Grupları İtibariyle İşsizlik 220 b. Cinsiyet İtibariyle İşsizlik 224 c. Süresi İtibariyle İşsizlik . 226 d. Hanehalkı Reisi Durumuna Göre İşsizlik 227 3. İstihdam Politikaları ve Uygulamaları 228 a. Birlik Ülkelerinde İstihdam Politikalan 228 b. Türkiye'de İstihdam Politikaları 233 SONUÇ 237 KAYNAKÇA 241 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşları ve İşçileri, 102 Tablo 2 AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşları ve İşçilerinin Toplam İçindeki Oranları (%). 103 Tablo 3 AB Ülkelerindeki Çalışan ve Çalışmayan Türk Vatandaşlarının Oranlan (%), 104 Tablo 4 Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşları, 105 Tablo 5 Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşlarının AB İçindeki Oranları (%), 106 Tablo 6 AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşlarının Yaş Gruplarına ve . Cinsiyete Göre Dağılımı (%), 107 Tablo 7 Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre AB Ülkelerindeki Türk Vatandaşlarının Toplam İçindeki Oranları (%), 108 Tablo 8 AB Ülkelerindeki İktisaden Faal Türk Nüfus (%), 109 Tablo 9 AB Ülkelerindeki Türk İşçilerinin Işkolları İtibariyle Dağılımı. 110 Tablo 10 AB Ülkelerindeki Türk İşçilerinin Işkolları İtibariyle AB Toplamı İçindeki Oranları (%), 112 Tablo II AB Ülkelerindeki Türk İşçilerinin Işkolları itibariyle Toplam İçindeki Oranlan (%). 112 Tablo 12 F. Almanya'da Yabancılarla İlgili Polisiye Vakalar, 116 Tablo 13 F. Almanya'da Yabancılarla İlgili Polisiye Vakaların Toplam İçindeki Oranlan (%). 117 Tablo 14 AB Ülkelerindeki Toplam, Yabancı ve Türkler Arasındaki İşsizlik Oranları (%), 1992, 120 Tablo 15 AB Ülkeleri ve Türkiye'nin Toplam Nüfus Miktan ve Yüzölçümleri, 127 Tablo 16 AB Ülkelerinin Toplam Nüfus İçindeki Oranlan (%). 128 Tablo 17 AB Ülkeleri ve Türkiye'nin Toplam Nüfus İçindeki Oranlan (%), 129 Tablo 18 AB Ülkeleri ve Türkiye'nin Nüfus Yoğunlukları, 131 Tablo 19 AB Ülkeleri ve Türkiye'nin Yıllık Nüfus Artış Oranlan (1965-1996) (Binde), 133 Tablo 20 AB Ülkeleri ve Türkiye'nin Toplam Nüfus Artış Hızı (1960-2Ü05) (binde), 134 Tablo 21 AB Ülkeleri ve Türkiye Nüfusunun Yaş Grupları İtibariyle Dağılımı (%), 136 Tablo 22 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 15 Yaş Altı Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 137 Tablo 23 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 15 İle 24 Yaş Arası Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 137 Tablo 24 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 25 İle 49 Yaş Arası Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 138 Tablo 25 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 50 İle 64 Yaş Arası Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 139 Tablo 26 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 65 Yaş Üstü Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 139 Tablo 27 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Nüfusun Cinsiyet İtibariyle Dağılımı (%). 142 Tablo 28 AB Ülkeleri ve Türkiye'de 100 Erkeğe Düşen Kadın Sayısı, 143 Tablo 29 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Medyan Yaş (1988). 144 Tablo 30 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Bağımlılık Oranları (%), 145 Tablo 31 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Hanehalkı Büyüklükleri, 147 Tablo 32 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Şehirleşme Oranları (%). 149 Tablo 33 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Evlenenlerin Miktarı, 151 Tablo 34 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kaba Evlenme Oranlan (Binde), 152 Tablo 35 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kadınların Ortalama İlk Evlenme Yaşları, 154 Tablo 36 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Boşananların Miktarı, 156 Tablo 37 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kaba Boşanma Oranları (Onbinde), 158 Tablo 38 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kaba Doğum Oranlan. 159 Tablo 39 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Doğurganlık Hızları, 161 Tablo 40 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Evlilik Dışı Doğumlar (100 doğuma karşılık). 164 Tablo 41 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kürtajlar, 165 Tablo 42 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Toplam Ölümler. 168 Tablo 43 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Kaba Ölüm Oranları (Binde). 169 Tablo 44 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Toplam Bebek Ölümleri (bir yaşından küçük), 170 Tablo 45 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Bebek Ölüm Hızı (Binde), 171 Tablo 46 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Toplam Ölümler İçinde Bebek Ölümleri (%), 172 Tablo 47 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Doğuşta Hayatta Kalma Ümidi (Yıl), 174 Tablo 48 Çalışma Çağındaki Nüfusun Toplam Nüfusa Oranı (%), 190 Tablo 49 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Toplam Işgüeünün Yaş Grupları ve Cinsiyet İtibariyle Dağılımı"(%) (1997), 192 Tahlo 50 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşgücünün Yaş Grupları ve Cinsiyet İtibariyle Dağılımı (%) (1997), 195 Tablo 51 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Yaş Grupları ve Cinsiyet İtibariyle İşgücüne Katılma Oranları {(%) (1997), 197 Tablo 52 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşgücünün Sektörlere Göre Dağılımı (%), 205 Tablo 53 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşgücünün Statülerine Göre Dağılımı (%), 1991, 210 Tablo 54 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşgücünün İktisadi Faaliyet Dallan İtibariyle Dağılımı (%), 213 Tablo 55 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşgücünün Meslek Grupları İtibariyle Dağılımı (%), 215 Tablo 56 AB Ülkeleri ve Türkiye'de İşsizlik Oranlan (%), 221 Tablo 57 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Cinsiyete Göre 25 Yaş Altı Gençlerde İşsizlik Oranları (%), 222 Tablo 58 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Uzun Süreli İşsizlerin (12 ay ve daha fazlası) Toplam işsizler İçindeki Oranları (%). 226 Tablo 59 AB Ülkeleri ve Türkiye'de Hanehalkı Reisi Durumuna Göre İşsizlik Oranları (%) (1988), 227
