Milletlerarası Tahkim Hukukunda Tahkime Elverişlilik

ÖNSÖZ V İÇİNDEKİLER VII KISALTMALAR CETVELİ XIII ÖZET XV ABSTRACT XVI GİRİŞ 1 BİRİNCİ BÖLÜM TAHKİME İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR VE TAHKİME ELVERİŞLİLİĞİN TEMELLERİ I. GENEL ÇERÇEVE 7 A. Tahkim Tanımı ve Türleri 7 1. Milletlerarası Tahkim Kavramı 12 a. Tahkimin Milletlerarası Niteliğinin Tespitine İlişkin Kriterler 13 b. Milletlerarası Ticari Tahkim 16 B. Milletlerarası Tahkimde Hakem Kararı Kavramı 21 C. Hakem Kararı Türleri 23 1. Nihai Karar 24 2. Kısmi Karar 25 3. Ara Karar 26 4. İlave Karar 28 5. Gıyapta Verilen Karar 29 D. Hakem Kararının Tabiiyeti 30 1. Tahkim Yeri Kriteri (Lex Loci Arbitri) 32 2. Tahkim Usulüne Uygulanacak Hukuk Kriteri 33 3. Türk Hukuku’ndaki Yaklaşım 34 II. TAHKİME ELVERİŞLİLİK 36 A. Tahkime Elverişlilik Tanımı ve Niteliği 36 B. Tahkime Elverişlilik Türleri 42 1. Objektif Tahkime Elverişlilik 42 2. Subjektif Tahkime Elverişlilik 44 3. Sübjektif Tahkime Elverişlilik Kavramına Eleştirel Yaklaşım 45 C. Karşılaştırmalı Hukukta Tahkime Elverişlilik Görünümleri 46 1. Alman Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik 48 2. İsviçre Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik 51 3. Fransız Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik 55 4. İtalyan Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik 57 5. Amerika Birleşik Devletleri Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik 59 6. İngiliz Hukukunda Tahkime Elverişlilik 68 D. UNCITRAL Model Kanununda Tahkime Elverişlilik 72 III. TAHKİME ELVERİŞLİLİĞİ ETKİLEYEN ÖLÇÜTLER 76 A. Ulusal Mevzuatta Yer Alan Ölçütler 78 1. Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklar 79 2. Taraf İradesine Tâbi Olmayan Uyuşmazlıklar 82 B. İçtihatla Geliştirilen Ölçüt: Kamu Düzeni İlişkisi 83 C. Münhasır Yetki Kuralı ve Tahkime Elverişlilik Etkisi 93 D. Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Tahkime Elverişlilik Etkisi 97 IV. MİLLETLERARASI TAHKİMDE TAHKİME ELVERİŞLİLİK TESPİTİNDE UYGULANACAK HUKUK 101 A. Tahkime Elverişlilik Tespitinin Hakemlerce Yapılmasında Uygulanacak Hukuk 103 1. Tahkime Elverişliliğin Tahkim Anlaşmasına Uygulanacak Hukuka Göre Belirlenmesi 104 2. Tahkime Elverişliliğin Tahkim Yeri Hukukuna Göre Belirlenmesi 108 3. Tahkime Elverişliliğin Tenfiz Yeri Hukukuna Göre Belirlenmesi 110 4. Değerlendirme 111 B. Tahkime Elverişlilik Tespitinin Mahkeme Tarafından Yapılmasında Uygulanacak Hukuk 112 C. Türk Hukuku Bakımından Tahkime Elverişliliğe Uygulanacak Hukuk 115 İKİNCİ BÖLÜM MUHTELİF UYUŞMAZLIK KONULARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK DEĞERLENDİRMESİ I. ŞİRKETLER HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 119 A. Tahkim Kaydının Pay Sahipleri Sözleşmesinde Yer Alması 121 B. Tahkim Kaydının Şirket Esas Sözleşmesinde Yer Alması 123 C. Genel Kurul Kararlarının İptalinde Tahkime Elverişlilik 126 D. Yönetim Kurulu Kararlarının İptalinde Tahkime Elverişlilik 129 E. Sorumluluk Davalarında Tahkime Elverişlilik 131 F. Anonim Şirketin Feshine İlişkin Davalarda Tahkime Elverişlilik 135 G. Limited Şirkete İlişkin Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği 137 H. Birleşme ve Devralma İşlemlerinde Tahkime Elverişlilik 142 II. İŞ HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 147 III. SÖZLEŞME HUKUKUNDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 154 A. Kira Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik 155 1. Kira Sözleşmesi Hukuki Niteliği 155 2. Kira Sözleşmesinde Tahkime Elverişlilik 156 3. Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinde Dava Türlerinin Tahkime Elverişliliği 158 a. Kira Bedelinin Tespiti 158 b. Tahliye Davaları 160 c. Kira Sözleşmesinden Doğan Alacak Davaları 162 d. Ticari Kira Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik 163 e. Değerlendirme 167 B. Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıkta Tahkime Elverişlilik 168 C. Avukatlık Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik 172 IV. REKABET HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 177 A. Rekabet Hukukunda Tahkim 177 B. Rekabet Uyuşmazlıklarında ABD ve AB Boyutuyla Tahkime Elverişlilik Yaklaşımı 179 C. Türk Hukuku Bakımından Rekabet Hukukunda Tahkime Elverişlilik 185 V. İCRA VE İFLÂS HUKUKU UYUŞMAZLIKLARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 190 A. İcra Hukukunda Tahkime Elverişlilik 190 B. İflas Hukukunda Tahkime Elverişlilik 198 VI. FİKRİ MÜLKİYET HUKUKU UYUŞMAZLIKLARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 204 A. Sınai Mülkiyet Haklarından Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik 205 1. Genel Olarak Sinai Mülkiyet Hakları 205 2. Sınai Mülkiyet Haklarında Tahkime Elverişlilik 209 3. Sınai Mülkiyet Haklarında Hak Sahipliği ve Çalışan Buluşlarının Tahkime Elverişliliği 215 B. Fikri Haklardan Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik 219 1. Genel Olarak Fikri Haklar 219 2. Fikri Haklarda Tahkime Elverişlilik 221 C. WIPO Tahkim 225 VII. AİLE HUKUKUNDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK 227 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MİLLETLERARASI TAHKİMDE TAHKİME ELVERİŞLİLİK DENETİMİ I. TAHKİM YARGILAMASI AŞAMASINDA ELVERİŞLİLİK DENETİMİ 232 A. Hakemler Tarafından Yapılan Denetim 232 B. Mahkeme Tarafından Yapılan Denetim 236 II. HAKEM KARARLARININ İPTALİNDE TAHKİME ELVERİSLİLİK DENETİMİ 238 A. Genel Olarak 238 B. İptal Davasına Konu Olabilecek Hakem Kararları 241 C. Hakem Kararlarının İptal Davasında İptal Sebepleri 245 1. Re’sen Dikkate Alınması Gereken İptal Sebepleri 247 a. Tahkime Elverişlilik (Arbitrability) Sebebi 247 b. Kamu Düzenine Aykırılık Sebebi 251 2. Taraflarca İleri Sürülmesi Gereken İptal Sebepleri 257 D. İptal Davası Aşamasında Tahkime Elverişliliğe Uygulanacak Hukuk 263 III. YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE TENFİZİNDE TAHKİME ELVERİŞLİLİK DENETİMİ 265 A. Genel Olarak 267 B. Yabancı Hakem Kararı 272 C. 1958 Tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine İlişkin New York Sözleşmesi Kapsamında Tahkime Elverişlilik 274 1. New York Sözleşmesi’nde Tanıma-Tenfize İlişkin Genel Bilgiler 274 2. Tenfiz Şartları 277 a. Tenfiz Hâkimi Tarafından Re’sen Dikkate Alınması Gereken Tenfiz Şartları 278 aa. Uyuşmazlık Konusunun Tahkime Elverişli Olmaması 278 bb. Kamu Düzenine Aykırılık 282 (1) Genel Olarak 282 (2) Tenfizde Kamu Düzeni Engeli ve Tahkime Elverişlilik 284 b. Tarafların İddialarına Bağlı Olarak İncelenen Tenfiz Şartları 287 aa. Geçerli Bir Tahkim Anlaşmasının Bulunmaması veya Tarafların Ehliyetsizliği 287 bb. Savunma Haklarının İhlal Edilmiş Olması 292 cc. Hakemlerin Yetkilerini Aşmaları 295 dd. Hakem Seçim Yöntemine veya Usule Uygulanacak Kurallara Aykırılık 299 ee. Hakem Kararının Bağlayıcı Olmaması, İcrasının Geri Bırakılması veya İptal Edilmiş Olması 301 D. 5718 Sayılı MÖHUK Kapsamında Yabancı Hakem Kararının Tenfizinde Tahkime Elverişlilik 305 SONUÇ 311 KAYNAKÇA 321