Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ .......................................................................................................................................V İÇİNDEKİLER..........................................................................................................................VII BİBLİYOGRAFYA ..................................................................................................................XV KISALTMALAR CETVELİ ...................................................................................................XXI BİRİNCİ BÖLÜM ARABULUCULUKLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER § 1. Kavramsal Çerçevede Arabuluculuk ve Arabuluculuğun Uzlaştırma ile Olan Farklılıkları.......................................................................................................................3 A. Kavramsal Çerçevede Arabuluculuk..................................................................................3 B. Arabuluculuğun Uzlaştırma ile Olan Farklılıkları...............................................................5 I. Kavramsal Çerçevede Uzlaştırma..............................................................................5 II. Arabuluculuk ile Uzlaştırma Arasındaki Farklılıklar.................................................6 § 2. Arabuluculuğa İlişkin Olarak Yapılan Tasnifler ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun Öngördüğü Arabuluculuk Modelinin Bu Bağlamda İrdelenmesi........................................................................................................................9 A. Arabuluculuğa İlişkin Olarak Yapılan Tasnifler................................................................9 I. Arabulucunun Niteliklerine ve Arabuluculuk Sürecinin Yürütümünde Tâbi Olunacak Rejime Göre..............................................................................................9 II. Arabuluculuk Faaliyetinin Taşımış Bulunduğu Özelliklere ya da Arabulucunun Süreçte Üstlenmiş Olduğu İşlevin Niteliğine Göre.................................................10 III. Arabuluculuk Sürecinde İşlev Üstlenen Arabulucunun Sayısına Göre...................12 IV. Arabuluculuk Sürecinin İşleyişinde Kurumsal Bir Yapının Yardımının Alınıp Alınmamasına Göre.................................................................................................13 B. Arabuluculuğa İlişkin Olarak Yapılan Tasnifler Bağlamında Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun Öngördüğü Modelin Durumunun İrdelenmesi....................14 § 3. Arabuluculuğun Amacı, Avantajları ve Dezavantajları, Hukukî Temelleri.............19 A. Arabuluculuğun Amacı....................................................................................................19 B. Arabuluculuğun Avantaj ve Dezavantajları.....................................................................20 I. Arabuluculuğun Avantajları....................................................................................20 II. Arabuluculuğun Dezavantajları...............................................................................22 C. Arabuluculuğun Hukukî Temelleri..................................................................................23 § 4. Arabuluculuğun Uygulanma Alanı, İşleyişine Egemen Olan İlkeler, Arabulucu Sıfatıyla Faaliyet Gösterebilmek İçin Varlığı Aranan Koşullar, Arabulucular Siciline Kayıt ve Arabulucu Sıfatının Kazanılması......................................................27 A.Arabuluculuk Kurumunun Uygulanma Alanı.................................................................27 I. Genel Olarak............................................................................................................27 II. Belirli Hukukî Uyuşmazlık Tipleri ile İşlerin Arabuluculuğun Uygulanma Alanının Tâyini Bağlamında Durumunun İrdelenmesi...........................................28 B. Arabuluculuk Kurumunun İşleyişine Egemen Olan İlkeler.............................................34 I. İhtiyarîlik (İradîlik) İlkesi........................................................................................34 II. Tarafların Eşitliği İlkesi...........................................................................................35 III. Gizlilik İlkesi...........................................................................................................35 C. Arabulucu Sıfatıyla Faaliyet Gösterebilmek İçin Varlığı Aranan Koşullar, Arabulucular Siciline Kayıt ve Arabulucu Sıfatının Kazanılması....................................40 I. Genel Olarak............................................................................................................40 II. Arabulucu Sıfatıyla Faaliyet Gösterebilmek İçin Varlığı Aranan Koşullar.............40 1. Gerçek Kişi Olmak.............................................................................................40 2. Türk Vatandaşı Olmak........................................................................................41 3. Mesleğinde En Az Beş Yıllık Kıdeme Sahip Hukuk Fakültesi Mezunu Olmak.42 4. Tam Ehliyetli Olmak..........................................................................................42 5. Kişilik Özellikleri İtibariyle Arabuluculuk Mesleğini İcraya Elverişli Olmak...42 6. Arabuluculuk Eğitimini Tamamlamak ve Kural Olarak Adalet Bakanlığı’nca Yapılacak Olan Yazılı Sınavda Başarılı Olmak.................................................43 a) Arabuluculuk Eğitimi..................................................................................43 aa) Genel Olarak........................................................................................43 bb) Arabuluculuk Eğitiminin Kapsamı.......................................................44 cc) Arabuluculuk Eğitimi Verebilecek Olan Kuruluşlar............................45 dd) Eğitim Kuruluşlarına Verilen İznin İptali ve Denetlenmeleri..............47 b) Arabuluculuk Sınavı....................................................................................49 7. Diğer Koşullar....................................................................................................51 III. Arabulucular Siciline Kayıt ve Arabulucu Sıfatının Kazanılması...........................53 1.Arabulucular Siciline Kayıt................................................................................53 2. Arabulucu Sıfatının Kazanılması........................................................................54 İKİNCİ BÖLÜM İHTİYARÎ ARABULUCULUK § 5. İhtiyarî Arabuluculuğa İşlerlik Kazandırılabilmesi İçin Yapılması Gereken Sözleşmeler, Arabulucunun Sayısı ve Seçimi................................................................59 A. İhtiyarî Arabuluculuğa İşlerlik Kazandırılabilmesi İçin Yapılması Gereken Sözleşmeler.....................................................................................................................59 I. Genel Olarak............................................................................................................59 II. Yapılması Gereken Sözleşmeler..............................................................................59 1. Arabuluculuk Sözleşmesi...................................................................................59 a) Genel Olarak...............................................................................................59 b) Hukukî Niteliği............................................................................................61 2.Arabulucu Sözleşmesi........................................................................................64 a) Genel Olarak...............................................................................................64 b) Hukukî Niteliği............................................................................................65 B. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Sayısı ve Seçimi.................................................69 § 6. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Statüsü, Hakları, Yükümlülükleri, Denetimi ve Sorumluluğu..............................................................................................71 A. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Statüsü...................................................71 B. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Hakları................................................................72 I. Arabulucu Unvanını Kullanma Hakkı.....................................................................72 II. Ücret ve Masraf İsteme Hakkı.................................................................................72 III. Avans İsteme Hakkı.................................................................................................76 IV. Taraflarla Görüşme ve İletişim Kurma Hakkı.........................................................77 C. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Yükümlülükleri..................................................78 I. Görevini Özenle ve Tarafsız Bir Biçimde Yerine Getirme Yükümlülüğü...............78 II. Taraflara Eşit İşlemde Bulunma Yükümlülüğü.......................................................81 III. Görevini Şahsen Yerine Getirme Yükümlülüğü......................................................82 IV. Tarafları Bilgilendirme ve Arabuluculuk Görevini Kabulden Kaçınma Yükümlülüğü...........................................................................................................83 V. Tarafları Aydınlatma Yükümlülüğü........................................................................84 VI. Reklâm Yasağına Uyma Yükümlülüğü...................................................................86 VII. Sır Saklama Yükümlülüğü.......................................................................................87 VIII. Belgeleri Saklama Yükümlülüğü............................................................................88 IX. Aidat Ödeme Yükümlülüğü.....................................................................................89 X. Arabuluculuk İçin Ücret Karşılığı Aracılık Yapma Yasağına Uyma Yükümlülüğü...........................................................................................................89 XI. Arabuluculuk Uygulamasının Geliştirilmesine Katkı Sağlama Yükümlülüğü.........90 D. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucuların Denetimi ve Sorumluluğu................................90 I. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucuların Denetimi...................................................90 1. Genel Olarak........................................................................................................90 2. Denetimin Kapsamı ile Denetim Sürecinin İşleyişi.............................................91 II. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Sorumluluğu...............................................92 1. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Sorumluluğu.............................92 2. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Disiplin Sorumluluğu...........................94 3. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucunun Ceza Sorumluluğu.................................95 § 7. İhtiyarî Arabuluculukta Arabulucuya Başvuru, Arabuluculuk Sürecinin Başlaması, Yürütülmesi ve Sona Ermesi.......................................................................97 A. İhtiyarî Arabuluculukta Arabuluculuğa Başvuru.............................................................97 B. İhtiyarî Arabuluculukta Arabuluculuk Sürecinin Başlaması............................................98 C. İhtiyarî Arabuluculukta Arabuluculuk Sürecinin Yürütülmesi.......................................98 D. İhtiyarî Arabuluculukta Arabuluculuk Sürecinin Sona Ermesi.....................................107 I. Tarafların Anlaşmasıyla Sona Ermesi....................................................................108 1. Genel Olarak.....................................................................................................108 2. İcra Edilebilirlik Şerhinin Alınması..................................................................109 3. Anlaşmanın Kapsamına Giren Hususlarda Daha Sonra Dava Açılamaması.....113 II. Tarafların Anlaşması Dışındaki Diğer Nedenlerle Sona Ermesi...........................115 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DAVA ŞARTI ARABULUCULUK VE ARABULUCULUĞUN KURUMSAL YAPISI § 8. Dava Şartı Arabuluculuk..............................................................................................119 A. Genel Olarak..................................................................................................................119 B. Dava Şartı Arabuluculuğun Kapsamı............................................................................124 I. İş Uyuşmazlıkları...................................................................................................124 II. Ticarî Uyuşmazlıklar.............................................................................................125 III. Tüketici Uyuşmazlıkları........................................................................................126 IV. Sulh Hukuk Mahkemelerinin Görev Alanına Giren Bazı Uyuşmazlıklar..............128 V. 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun Değişik 13. Maddesinde Öngörülen Uyuşmazlıklar........................................................................................................135 VI. Münferit Bazı Davaların ve İşlerin Durumlarının İrdelenmesi.............................137 1. Fikrî Mülkiyet Hukukuna İlişkin Mevzuattan Kaynaklanan Davalar...............137 2. Sınaî Mülkiyet Hukukunaİlişkin Mevzuattan Kaynaklanan Davalar...............138 3. İflâsa İlişkin Davalar.........................................................................................139 4. Konkordatoya İlişkin Davalar...........................................................................141 5. İhtiyatî Tedbir ve İhtiyatî Haciz........................................................................142 C. Arabulucuya Başvuru Zorunluluğunun Dava Şartı Sayılmasının Dava Şartı Kavramının Temel Esprisi Bağlamında Değerlendirilmesi..........................................142 D. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecinin Başlaması, Arabulucunun Görevlendirilmesi, Hukukî Statüsü, Hakları, Yükümlülükleri, Denetimi ve Sorumluluğu, Sürecin İşleyişi, Sevk ve İdaresi ile Sürecin Sona Ermesi..........................................................145 I. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecinin Başlaması......................................................145 II. Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Görevlendirilmesi..............................147 III. Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Statüsü, Hakları, Yükümlülükleri, Denetimi ve Sorumluluğu...........................................................149 1. Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Statüsü...............................149 a) Arabulucunun Yapmış Olduğu Görevin Hukukî Niteliği..........................149 b)Dava Şartı Arabuluculukta, Arabulucunun Görevinin İcrası Sırasında Bulunduğu Hukukî Statü...........................................................................150 aa) Genel Olarak......................................................................................150 bb) Memur ve Diğer Kamu Görevlileri Kavramları.................................150 cc) Dava Şartı Arabuluculukta, Arabulucunun Memur ve Diğer Kamu Görevlileri Ayrımı İçindeki Yeri........................................................153 2. Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Hakları ile Yükümlülükleri...........155 3. Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Denetimi ve Sorumluluğu.............156 a) Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Denetimi.................................156 b) Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Sorumluluğu...........................157 aa) Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Hukukî Sorumluluğu......157 bb) Dava Şartı Arabuluculukta Arabulucunun Disiplin ve Ceza Sorumluluğu.......................................................................................158 IV. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi ile Sevk ve İdaresi............................158 V. Dava Şartı Arabuluculuk Sürecinin Sona Ermesi..................................................162 VI. Dava Şartı Arabuluculukta Arabuluculuk Bürosu Tarafından Yapılan Giderler...163 VII. Dava Şartı Arabuluculuğun Dava Tipolojisi Bağlamında İrdelendiği Bazı Özel Durumlar...............................................................................................................164 1. Dava Şartı Arabuluculuk ve Kümülâtif Dava Yığılması...................................164 2. Dava Şartı Arabuluculuk ve Terditli Dava........................................................164 3. Dava Şartı Arabuluculuk ve Seçimlik Dava.....................................................166 4. Dava Şartı Arabuluculuk ve Kısmî Dava..........................................................167 5. Dava Şartı Arabuluculuk ve Belirsiz Alacak Davası........................................169 6. Dava Şartı Arabuluculuk ve Karşı Dava...........................................................170 7. Dava Şartı Arabuluculuk ve Topluluk Davası..................................................171 § 9. Arabuluculuğun Kurumsal Yapısı (Teşkilâtlanması)...............................................173 A.Genel Olarak..................................................................................................................173 B. Arabuluculuğun Kurumsal Yapısına Dahil Birimler.....................................................173 I. Arabuluculuk Daire Başkanlığı..............................................................................173 II. Arabuluculuk Kurulu.............................................................................................175 III. Adliye Arabuluculuk Büroları...............................................................................178 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM DİĞER ÖZEL DÜZENLEMELERDE YER ALAN ARABULUCULUK, ARABULUCULUKLA İLGİLİ ÖN YARGILAR, KAYGILAR VE DİRENÇLER İLE BUNLARIN AŞILMASI § 10. Diğer Özel Düzenlemelerde Yer Alan Arabuluculuk................................................183 A. 6356sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda Öngörülen Arabuluculuk.183 B. Singapur Sözleşmesi’nde Öngörülen Arabuluculuk......................................................188 § 11. Arabuluculukla İlgili Ön Yargılar, Kaygılar ve Dirençler ile Bunların Aşılması....193 A. İdeolojik Bir Temele Dayanan Kaygılar........................................................................193 B. Hukuksal Barışın, Ancak Devlet Mahkemeleri Aracılığıyla Sağlanabileceği, Bunun Zarurî Olduğu Yönündeki Ön Kabul............................................................................197 C. Uyuşmazlık İçine Düşmüş Olan Tarafların, Sadece Hukukî Bir Çözümün Bulunmasına İhtiyaç Duydukları Yönündeki Ön Kabul................................................199 D. Arabuluculuğun Yargının İş Yükünü Azaltmada Bir Araç yahut Her Türlü HukukîUyuşmazlığın Barışçıl Yollarla Çözümünde Sihirli Bir Değnekmiş Gibi Görülmesi...200 E. Yargının Ağır İşlemesinin, Gecikmesinin Sorunu Yargıya Taşıyanın Daha Lehine Olan Bir Durumun Yaratılmasına Sebebiyet Vermesi...................................................202 F. Mevzuat Bazında Dava Şartı Arabuluculuk Adı Altında Zorunlu Arabuluculuk Yönünde Adımlar Atılmış Olması ve Bu Bağlamda Süreklilik Arz Edecek Şekilde Bir Genişleme Eğiliminin Varlığı..................................................................................203 G. Meslek Olarak Kabul Edilen Arabuluculuğun Amaca Uygun Bir Biçimde İcrası Bağlamında Arabulucuların Sahip Olması Gereken Nitelikler, Bağımsızlıkları ile Tarafsızlıklarının Temini ve Denetimleri Hususunda, Kamuoyunda Güven Telkin Edici Bir Görüntünün Henüz Yeterince Uyandırılamamış Olması................................206 H. Yargının En Önemli Bileşenleri Olan Hâkimler ile Avukatların Arabuluculuk Kurumuna Önyargılı Olarak Yaklaşmaları....................................................................208 İ. Potansiyel Çerçevede Aralarında Uyuşmazlık Çıkması Kuvvetle Muhtemel Olan Meslek Grupları ile İlgili Meslek Kuruluşlarının Arabuluculuğa Yeterince Sahip Çıkmamış Olması..........................................................................................................210 J. Arabuluculuğun Ancak Uzun Vadede Semere Verebilecek Bir Sosyal Proje Niteliği Taşıdığı Hususunun Gözden Kaçırılmış Olması...........................................................211