Hukukun Kaynağı Olarak Sözleşme

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ......................................................................................................................... V İÇİNDEKİLER............................................................................................................ VI1 GİRİŞ.............................................................................................................................. 1 I. SÖZLEŞMENİN SOSYOLOJİK TEMELLENDİRMESİ 11 A. Genel Olarak..................................................................................................... 11 1- Kültürel Açıdan Sözleşmenin Temellendirilmesi......................................... 15 2- Psikanalitik Açıdan Sözleşmenin Temellendirilmesi.................................... 21 3- Simgesel Etkileşimcilik Açısından Sözleşmenin Temellendirilmesi............. 28 B. İşbölümü, Çatışma ve Sözleşme İlişkisi............................................................. 33 1- İşbölümü Açısından Sözleşmenin Temellendirilmesi................................... 33 2- Dayanışmanın Karşı Alanı: Hınç (Ressentiment, Groll).............................. 48 a) Scheler ve Nietzsche'nin Yaklaşımı.......................................................... 48 b) Marcel Mauss'un Yaklaşımı.................................................................... 60 c) Alışveriş Kuramı...................................................................................... 64 ç) Nozick'in Yaklaşımı................................................................................. 68 3- Çatışma Açısından Sözleşmenin Temellendirilmesi...................................... 69 a) Genel Olarak............................................................................................ 69 b) Luhmann'ın "Uygun Karmaşıklık" Kriteri................................................ 73 C. Sosyolojik Temellendirmede Alternatif Model Olarak "Armağan Verme" ile "Sözleşme"nin Karşılaştırılması................................................................... 75 Ç. Olumsallık Olarak Dayanışma........................................................................... 79 II. SÖZLEŞMENİN TARİHSEL VE YAPISAL AÇIDAN ELE ALINIŞI............... 87 A. Tarihsel Gelişim Açısından Sözleşme............................................................... 87 1- Genel Olarak ........................................................................................... 87 2- Aristotelesçi Sözleşme Anlayışı................................................................... 88 3- Ortaçağ Sözleşme Anlayışı.......................................................................... 91 4- Klasik Sözleşme Anlayışı............................................................................. 98 a) Genel Olarak............................................................................................ 98 b) Değişen Temel Tutum Neydi?............................................................... 100 i. Amaçsal Akılcılık.............................................................................. 100 . ii. Kurucu Akılcılık................................................................................... 107 iii. Faydacı Birey Anlayışı.................................................................... 112 c) Fayda-Toplam Fayda............................................................................. 115 Faydanın Ölçülmesi........................................................................... 115 Fayda-Güven.................................................................................... 118 Karar Verme Kriteri ve Tercihler Açısından.................................... 124 (a) Maksimin Kuralı........................................................................ 126 (b) Reflekssizlik Kuralı......................................................................... 126 iv. Pareto Optimumu............................................................................. 127 v. Doğal Düzen Olarak Piyasa.............................................................. 133 5- Yapısal Değişim........................................................................................ 138 a) Ekonomi-Hukuk İlişkilerindeki Değişim................................................... 138 b) Bırakınız Yapsınlar. Bırakınız Geçsinler................................................... 150 6- Liberal Düşüncede Çağdaş Gelişmeler ve Sözleşme Anlayışına Etkileri 151 B. Mülkiyet ve Sözleşme İlişkisi.......................................................................... 161 1- Genel Olarak Mülkiyet-Sözleşme İlişkisi.................................................. 161 2- Hukuksal Çerçeve ve Sözleşme ile Neyin Devredilebileceği Sorusunun Cevabı Açısından Mülkiyet 164 a) Hukuksal Çerçeve..................................................................................... 164 i. İşgal Teorisi....................................................................................... 172 ii. Emek Teorisi.................................................................................... 172 iii. Analitik Mülkiyet Teorisi................................................................ 174 b) Sözleşme ile Neyin Devredilebileceği Sorunu........................................... 175 C. Hukukun Kaynağı Olarak Sözleşme................................................................ 182 1- Genel Olarak Hukukta Kaynak.................................................................. 182 2- Yazılı Kaynaklar........................................................................................ 186 3- Yazılı Olmayan Kaynaklar........................................................................ 188 a) Hukukun Genel İlkeleri............................................................................. 188 b) Örf ve Âdet Hukuku................................................................................. 190 4- Hukukun Diğer Kaynakları Olarak Mahkeme Kararları ve Sözleşme....... 200 a) Hukukun Kaynağı Olarak Mahkeme Kararları.......................................... 200 b) Sözleşmenin Hukukun Kaynağı Olması.................................................... 202 5- Hukukun Gerçek Kaynağı Sorunu............................................................ 205 III. SÖZLEŞMENİN ANALİZİ................................................................................. 212 A. Söz ve Sözleşme............................................................................................. 212 B. Sözleşmenin Etik Çerçevesi............................................................................. 216 C. Sözleşmede Arka Plan Kuralları...................................................................... 217 1- Verilen Söze Bağlılık İlkesi....................................................................... 220 2- Verilen Sözün Niyetle İlişkisi İlkesi.......................................................... 226 3- Farkındalık İlkesi...................................................................................... 228 4- Haklılaştırma İlkesi................................................................................... 231 Ç. Kamu Hukuku Açısından Sözleşme................................................................ 237 1-Genel Olarak.......................................................... 237 2- Toplum Sözleşmesi 241 a) Hobbes'ta Toplum Sözleşmesi............................................................... 246 b) Rousseau: Genel Irade-Toplum Sözleşmesi........................................... 252 c) Locke: Klasik Liberal Toplum Sözleşmesi............................................. 254 ç) Rawls: Yeni Toplum Sözleşmesi........................................................... 257 E. Özel Hukuk Açısından Sözleşme: Sözleşme Hukuku..................................... 266 1- Genel Olarak ................................. .......................................................... 266 2- Sözleşmenin Nitelendirilmesine İlişkin Teoriler......................................... 274 a) Sözleşmenin Taraflarına Dayanan Teoriler............................................. 275 i. İrade Teorisi....................................................................................... 275 ii. Güven Teorisi.............................. ................................................... 279 b) İlkelere Dayanan Teoriler....................................................................... 283 i. Verimlilik Teorisi............................................................................... 283 ii. İçeriksel Hakkaniyet Teorisi............................................................. 286 c) Süreç (Usul) Temelli Teoriler................................................................. 289 3- Özel Hukuk İlkeleri.................................................................................... 293 4- Özel Hukukun ve Sözleşme Hukukunun Yeniden Temellendirilmesi........ 299 5- Karşılıklılık................................................................................................ 308 6- Sözleşme Özgürlüğü.................................................................................. 311 a) Sözleşme Özgürlüğü Kavramı ve Sınırları............................................. 311 b) Sözleşmenin Nispiliği İlkesi ve Sınırları................................................ 318 c) Sözle şmenin Hukuken Nitelendirilmesi................................................ 320 7- Uluslararası Alanda Sözleşme.................................................................... 328 a) Genel Olarak.......................................................................................... 328 b) Lex Mercaıoria....................................................................................... 333 8- Sözleşme-Haksız Fiil İlişkisi, Sınırlar, Sorunlar......................................... 336 9- Sözleşmenin Değişen Koşullara Uyarlanması............................................ 348 IV. SÖZLEŞME HUKUKUNUN DEĞİŞİMİ.......................................................... 360 A. Genel Olarak................................................................................................... 360 B. Adaletin Türleri Açısından Sözleşme Hukukunda Değişim............................. 365 1- Sosyal Adalet Açısından............................................................................. 365 2- Prosedürel Adalet Açısından...................................................................... 369 3- Yeniden Dağıtım Aracı Olarak Sözleşme................................................... 373 a) Doğal Üstünlük İlkesi............................................................................ 374 b) Özgürlük İlkesi...................................................................................... 374 c) Toplam Fayda İlkesi............................................................................... 375 ç) Pareto İlkesi........................................................................................... 380 C. Yeniden Dağıtıma Yönelik Sözleşme Düzenekleri.......................................... 385 1- Genel Olarak ........................................................................................... 385 2- Kronman'da Adil Dağıtım-Sözleşme İlişkisi.............................................. 389 3- Vergi Aracılığıyla Yeniden Dağıtım............................................................ 39! 4- Kirzner'de Adil Dağıtım-Sözleşme İlişkisi................................................. 398 5- Walzer'in Karmaşık Eşitlik İlkesi................................................................ 399 6- Sosyalist Yeniden Dağıtım........................................................................ 401 7- Bowles-Gintis Alternatif Dağıtım Modeli.................................................. 408 D. Küreselleşme ve Sözleşme.............................................................................. 417 1- Genel Olarak .......................................................................................... 417 2- Birey Açısından......................................................................................... 418 3- Yeni Piyasa Koşullan................................................................................. 419 4- Ulus Kavramı Açısından............................................................................ 423 DİZİN........................................................................................................................... 431 KAYNAKÇA............................................................................................................. 435